فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حشره­‌کش­ها می­‌توانند علاوه بر آفات، موجودات غیرهدف را نیز تحت تاثیر قرار دهد. شته‌های گندم از آفات مهم گندم هستند که علاوه بر تغذیه از شیره گیاهی، باعث انتقال بیماری‌های ویروسی نیز می‌شوند. در این پژوهش، اثرات کشندگی چند حشره­‌کش توصیه شده علیه آفات گندم روی شته سبز گندم Sitobion avenae و مراحل حشره کامل و شفیره مگس گل Episyrphus balteatus مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی با دمای 2 ± 2۴ درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 60–50 درصد و دوره نوری 8 : 16 (تاریکی: روشنایی) انجام شد. تیمارها شامل حشره‌­کش‌های فنیتروتیون در غلظت توصیه شده (۲ در هزار) و دو غلظت کمتر (0/5 و 1 در هزار)، دلتامترین در غلظت توصیه شده (0/7 در هزار) و دو غلظت کمتر (0/15 و 0/3 در هزار)، ماترین در غلظت توصیه شده (1/5 در هزار) و سه غلظت دیگر (0/7، 1 و 2 در هزار) و شاهد (آب) بودند. درصد مرگ و میر شته‌ها و مگس گل بررسی و حشره­‌کش­ها، طبق روش IOBC گروهبندی شدند. نتایج نشان داد تمام حشره‌کش‌های مورد مطالعه سبب تلفات ۱۰۰ درصدی شته‌های گندم شدند. همه تیمارها برای حشرات کامل مگس گل زیان­‌آور بودند، به‌جز کمترین غلظت ماترین که نسبتا زیان‌­آور بود. بیشترین اثر سوء برای شفیره مگس گل ناشی از فنیتروتیون 2 در هزار بود که سبب 32/32 درصد تلفات شد اما با کاهش غلظت مصرفی، میزان کشندگی به طور معنی­‌داری کاهش یافت. دلتامترین 0/7 در هزار  و ماترین 2 در هزار به ترتیب سبب تلفات 19/39 و 13/47 درصدی مگس گل شدند در حالی که غلظت­‌های پایین‌­تر این ترکیبات تلفاتی ایجاد نکردند. بر مبنای نتایج، لازم است ضمن پرهیز از افزایش غلظت مصرفی، از کاربرد حشره­‌کش­های دلتامترین، فنیتروتیون و ماترین در زمان اوج جمعیت مگس گل اجتناب شود. با توجه به این که مگس‌های گل  نقش مهمی در مهار زیستی شته‌ها دارند، ضروری است که در برنامه‌های مدیریت آفات، اثرات حشره‌کش‌ها بر این حشرات مورد توجه قرار گیرد.