فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده گسترده معرفی بی شک آنچه در دو دهه گذشته محور رشد ارزش‌افزوده کشورهای در حال گذار و توسعه یافته بوده است، ساختار اقتصادی متکی به دانش و آگاهی است، به این دلیل اقتصاد مبتنی بر اطلاعات و دانش از مباحث مهم در اقتصاد نوین محسوب می‌شود. اطلاعات و دانش یک کالای اقتصادی بدون رقیب، سیال و تجمعی است که نرخ بازده اجتماعی را افزایش و یک مکانیسم قوی در افزایش بهره‌وری و رشد اقتصادی است. لذا کشورها پی برده‌اند که با دانش محور کردن اقتصاد می‌توانند بالاترین بازدهی و رفاه را حصول کنند. کشور ما نیز باید به این سمت حرکت کند تا از اقتصاد متکی به منابع طبیعی و مواد خام به سمت یک اقتصاد پیچیده و مقاوم حرکت کند.   متدولوژی تحقیق به صورت کتابخانه ای و استفاده از داده‌های جمع آوری شده است. کلیه داده‌های 5 حساب اصلی اقتصاد شامل 71 بخش اقتصادی در ماتریس حسابداری اجتماعی تدوین شده سال1394 مرکز پژوهش‌های مجلس وجود دارد و داده‌های شاخص پیچیدگی اقتصادی نیز  در این پژوهش محاسبه شده است. محقق شیوه شناسایی و تلفیق این دو و ابزارهای آماری برای تجزیه و تحلیل را با استفاده از رویکرد ضرایب فزاینده تولید بکارمی‌گیرد . پژوهش در یک محیط کتابخانه‌ای انجام وماهیت آن از منظر هدف توصیفی و جهت گیری کاربردی دارد. یافته‌های حاصل از این نوع پژوهش در کاربرد دانش در حوزه‌های مختلف مدیریت کمک می‌کنند.   هدف پژوهش: هدف این پژوهش شناسایی و سنجش اهمیت بخش‌های دانش محور در اقتصاد ایران است. بدین منظور از شاخص پیچیدگی محصول و مدل ماتریس حسابداری اجتماعی (SAM)، استفاده شده است.  پژوهش در یک محیط کتابخانه‌ای انجام وماهیت آن از منظر هدف توصیفی و جهت گیری کاربردی دارد پایه‌های آماری پژوهش متشکل  از آمار صادرات سال‌های 1394 تا 1399 و ماتریس حسابداری اجتماعی سال 1390 است. ابتدا با استفاده از شاخص‌های پیچیدگی محصول، مزیت نسبی آشکار شده، فاصله و منفعت – فرصت طی سال­های فوق، محصولات با کد HS دارای پیچیدگی (دانش محور) شناسایی شده و سپس با متناظر سازی آنها با کدهای ISIC در ماتریس حسابداری اجتماعی، فعالیتهای دانش‌محور شناسایی شده و سرانجام با محاسبه ضرایب فزاینده تولید و پیوندهای پسین  و پیشین بخش‌های دانش‌محور  با سایر بخش‌های اقتصادی  و کل اقتصاد به تجزیه و تحلیل اهمیت این بخش‌ها در اقتصاد ایران پرداخته شده است.   یافته ها نتایج حاکی از آن است که 97 محصول  با قابلیت دانش محور در اقتصاد ایران شناسایی  شد بعداز متناظر سازی کدهای HS با بخشهای ISIC، به لحاظ فعالیت تولیدی 16 بخش ISIC دانش‌محور تلقی شد. هر چند هنوز ایران نتوانسته در همه این محصولات مزیت رقابتی ایجاد کند اما با سیاستگذاری و سرمایه گذاری روی این بخش ها و محصولات می توان به سمت محصولات دانش محور حرکت کرد و قابلیت های نزدیک به معیارهای موجود در درون کشور را توسعه بخشید. بخش ساخت محصولات غذایی و انواع آشامیدنی‌هابا ضریب فزاینده3.19،بخش دامداری، مرغداری، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل و شکاربا ضریب فزاینده 3، بخش ساخت محصولات فلزی فابریکی بجز ماشین آلات و تجهیزات با ضریب فزاینده 2.57 و بخش سایر ساختمان‌هابا ضریب فزاینده 2.56، دارای بالاترین ضرایب فزاینده می باشد، پس می توان بیان کرد که  اگر در بخش دانش محور ساخت محصولات غذایی و انواع آشامیدنی‌ها اگر یک واحد سرمایه گذاری صورت بگیرد،به اندازه 3.18 واحد، مقدار تولید را در کل اقتصاد افزایش می دهد،.متوسط میانگین ضریب فزاینده بخش های دانش محور 2.51 می باشد و میانگین ضریب فزاینده سایر بخش‌ها  2.29 است. بالاترین پیوند پسین در بخش های دانش محور شامل بخش ساخت محصولات غذایی و انواع آشامیدنی‌ها 1.97 واحد، بخش دامداری، مرغداری، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل و شکار 1.73 واحد و بخش سایر ساختمان‌ها به اندازه 1.67 واحد است. همجنین بالاترین پیوند پیشین مربوط به بخش  انتشار، ‌چاپ و تکثیر رسانه‌های ضبط شده با 2.56واحد، بخش دامداری، مرغداری، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل و شکار 2.27واحد و بیشترین پیوندکل را در بخش های دانش محور بخش های انتشار، ‌چاپ و تکثیر رسانه‌های ضبط شد 4.06  واحد، دامداری، مرغداری، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل و شکار 4 واحد و ساخت محصولات غذایی و انواع آشامیدنی‌ها 3.66 واحد،می-باشند ضرایب پیوند بالا در بخش های دانش محور با همدیگر نشان می دهد که این بخش های می توانند نقش و اهمیت ویژه ای برای کشور به همراه داشته باشند.   بحث و نتیجه­گیری طبق پیوند کل با کل اقتصاد ایران ۱۶ بخش به ترتیب تمرکز و سیاستگذاری عبارتند از: دامداری، مرغداری، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل و شکار، ساخت محصولات غذایی و انواع آشامیدنی‌ها، ساخت منسوجات، ساخت چوب و محصولات چوب، ساخت کاغذ و محصولات کاغذی، انتشار، ‌چاپ و تکثیر رسانه‌های ضبط شده، ساخت کک، فراورده‌های حاصل از تصفیه نفت و سوخت‌های هسته‌ای، ساخت مواد شیمیایی و محصولات شیمیایی، ساخت محصولات از لاستیک و پلاستیک، ساخت سایر محصولات کانی غیر فلزی، ساخت فلزات اساسی، ساخت محصولات فلزی فابریکی بجز ماشین آلات و تجهیزات، ساخت ماشین‏آلات و تجهیزات طبقه‏بندی نشده در جای دیگر، ساخت ماشین آلات و دستگاه‌های برقی طبقه بندی نشده در جای دیگر، ساخت مبلمان، مصنوعات طبقه بندی نشده در جای دیگر و بازیافت و بخش سایر ساختمان‌ها، می­باشد.  از این رو ضروری است که کشور و سیاستگذار برای سرمایه گذاری در این بخش­ها بر اساس مجموع ضرایب پیوندهای پسین و پیشین تصمیم گیری نماید زیرا که این بخش ها می توانند بخش های بیشتری از اقتصاد کشور را در فرایند رشد و توسعه با خود همراه کنند و  سیاستگذار با در نظر گرفتن اولویت تخصیص منابع، به سمت کشوری با پیچیدگی بالای محصولات دانش محور حرکت نماید. نتیجه این پژوهش مثل یافته­های دیگر پژوهش­ها در این حوزه نشان می­دهد سیاستگذار با سرمایه­گذاری درست می­تواند به مسیر پیشرفت و توسعه کشور به سمت تولید محصولاتی متنوع، دانش محور و پیچیدگی بالا، کمک شایانی کند.