فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده گسترده معرفی:ارائه یک تعریف دقیق کمی و کیفی از بحران دشوار است و معمولا پژوهشگران نیز بر نشانه‌های بحران تکیه می‌کنند. بحران‌های اجتماعی خطرهایی هستند که تعادل، امنیت و سلامت اجتماعی را بطور جدی تهدید می‌نمایند. بحران‌ها هم ماهیت و هم منشا اجتماعی دارند و می‌توانند بصورت ناآرامی‌های اجتماعی، فشارهای برهم‌زننده سیاسی، شورش‌ها و اعتصاب جهت درخواست‌های اقتصادی ظاهر شوند. ناآرامی اجتماعی به نارضایتی عمومی و شیوه‌های رفتار نامتعارف و گاه خشونت‌آمیز افراد در جامعه اشاره دارد. ناآرامی‌های اجتماعی در دهه‌های اخیر بصورت گسترده در اکثر کشورها از جمله ایران نمود پیدا کرده است که دلایل و عوامل ایجاد این ناآرامی‌ها نیز متفاوت از یکدیگر بوده است. مطالعات نظری و تجربی گسترده‌ای جهت بررسی روابط بین عوامل اقتصادی و بروز ناآرامی‌های اجتماعی صورت گرفته است. عوامل اقتصادی همچون نابرابری، بیکاری،تورم و فقر که نتیجه بکارگیری سیاست‌های اقتصادی متفاوت بوده‌اند خود نارضایتی عمومی و به دنبال آن بی‌ثباتی اقتصاد کلان را همراه داشته‌اند که در نهایت به ناآرامی‌های اجتماعی ختم می‌شوند. در تئوری‌های اقتصادی از سرمایه‌گذاری به عنوان موتور محرک رشد اقتصادی یاد می‌شود. بر همین اساس بررسی موضوع سرمایه‌گذاری و همچنین عوامل تاثیرگذار بر آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در بین تمامی متغیرهای اثرگذار بر سرمایه‌گذاری می‌توان از نرخ ارز، طلا و سهام به عنوان متغیرهای مهم و بنیادی نام برد. با توجه به ارتباط دو سویه‌ و منفی که بین سرمایه‌گذاری و ناآرامی اجتماعی برقرار است و همچنین اثر عوامل مذکور بر سرمایه‌گذاری، بررسی اثر نوسان در بازارهای ارز، طلا و سهام بر ناآرامی اجتماعی توجیه‌پذیر خواهد بود. لذا، مطالعه حاضر در نظر دارد اثر سرریز نوسانات بازارهای طلا، ارز و سهام را بر ناآرامی‌های اجتماعی از تاریخ 01/10/1378 تا 10/04/1398 بررسی نماید. متدولوژی:در این مطالعه از روش TVP-QVAR اتصال-فرکانس که توسط (Chatziantoniou, Gabauer & Gupta, 2021)[1] ارائه شده، استفاده شده است. به منظور محاسبه همه مقادیر ارتباطی ابتدا معادله QVAR(P) زیر برآورد می­شود: که در آن  و  بردارهای درونزای  بعدی هستند.  بین  صفر تا یک بوده و بیانگر چندک مورد نظر است. همچنین p طول وقفه مدل QVAR را مشخص می­کند.  بیانگر بردار میانگین شرطی و  ماتریس ضرایب است. در نهایت  نیز بیانگر جزء اخلال است.متعاقبا، تجزیه واریانس پیش‌بینی خطاهای عمومی (GFEVD)[2]، که جزء مهمی در رویکرد ارتباط محسوب می­شود محاسبه شده است. تجزیه واریانس پیش‌بینی خطاهای عمومی می­تواند به این صورت تفسیر شود که بیانگر اثر شوک در سری j بر متغیر i در قالب واریانس خطای پیش بینی بوده و به صورت زیر محاسبه می­شود:                                                                  در معادلات فوق  بیانگر سهم سری j در واریانس خطای پیش­بینی سری i در افق H است.با توجه به معادله ‏(3) خالص ارتباط دو به دوی متغیرها از عبارت زیر حاصل خواهد شد:  اگر  به معنای آن است که سری j اثر بیشتری بر سری i دارد و بالعکس.اثر کل هر متغیر به متغیرهای دیگر از رابطه زیر بدست می­آید:                                           اثر کل هر متغیر از متغیرهای دیگر از رابطه زیر بدست می­آید:                                     با توجه به معادلات ‏(5) و ‏(6) اثر خالص هر متغیر بر سایر متغیرها از رابطه زیر به دست خواهد آمد:                                همانطورکه مشخص است اگر  باشد سری i اثر خالص بر سایر متغیرها داشته و انتقال دهنده خالص شوک است.حال با استفاده از رابطه زیر می­توان شاخص ارتباط کل متغیرها را محاسبه کرد:       این شاخص نشان دهنده اثر متوسط شوک یک سری بر دیگر سری­ها است و هرچه بیشتر باشد ریسک بازار بیشتر است و بالعکس. یافته­ها:ارتباط و اثر بین متغیرهای مورد استفاده در مطالعه نشان می­دهد که در کوتاه‌مدت ناآرامی اجتماعی معادل 21/13 درصد از بازار سرمایه، ارز و سکه اثر پذیرفته است. همچنین، به طور متوسط در کوتاه‌مدت ناآرامی اجتماعی 23/5 درصد از بازار سرمایه، 45/8 درصد از بازار سکه و 84/8 درصد از بازار ارز تأثیر پذیرفته است. درمیان مدت ناآرامی اجتماعی به میزان 2/1 درصد از بازار سرمایه، 89/3 درصد از بازار سکه و 22/4 درصد از بازار ارز اثر پذیرفته است که در مقایسه با کوتاه مدت میزان اثرگذاری این سه بازار بر ناآرامی اجتماعی کاهش یافته است.در بلندمدت میزان اثر پذیری ناآرامی اجتماعی از سه بازار افزایش یافته و از میزان آن در کوتاه‌مدت گذشته است. همچنین، اثر پذیری آن از بازار سرمایه 92/13 درصد، از بازار سکه 64/1 درصد و از بازار ارز 54/5 درصد بوده است که نسبت به میان مدت افزایش چشمگیری را نشان می­دهد. در نمودار 1 مجموع ارتباط بین متغیرها در طول زمان به صورت کوتاه مدت (قرمز)، میان مدت (سبز)، بلند مدت (آبی) و اثر کل (سیاه) نشان داده شده است. همانطورکه مشاهده می­شود از ابتدای دوره تا سال 2018 ارتباط کوتاه مدت غالب بوده است. در سال 2018 و با خروج آمریکا از برجام ارتباط بلند مدت بین متغیرهای مدل افزایش یافته است. با این حال در بازه زمانی پس از شوک وارد شده همچنان قابل مشاهده است که ارتباط کوتاه مدت برقرار بوده است. نمودار 1. روند شاخص ارتباط کل در کوتاه مدت، میان مدت، بلند مدت و کل.مأخذ: یافته­های پژوهشFigure 1. The Trend of Total Relationship index in Short term, Medium term, Long term and Total.Source:Research Findingsنتیجه:در سالهای اخیر بروز برخی ناآرامی­های اجتماعی موجب شده است این سوال به وجود بیاید که این تحولات از بعد اقتصادی تحت تأثیر چه متغیرهایی قرار دارد. با توجه به اینکه اقتصاد ایران تقریبا در 50 سال گذشته با تورم مزمن و نزدیک به 20 درصد مواجه بوده انتظار بر آن است که افراد برای حفظ ارزش ریال را به دارایی دیگری تبدیل کنند، کما اینکه این اتفاق نیز افتاده است و به دنبال وجود انتظارات تورمی، همواره افراد در پی حفظ ارزش دارایی خود در قبال کاهش ارزش ریال در بازارهای مختلف از جمله بازار طلا، ارز و سهام فعالیت می‌کنند. موضوع دیگر نااطمینانی یا به عبارت دیگر عدم ثبات است که به دنبال انتظارات تورمی بروز کرده و اقتصاد ایران را بالاخص در بعد اقتصاد کلان دچار نوسان‌ نموده است. بازار دارایی‌های مختلف نیز متاثر از این نااطمینانی دچار نوسان می‌شوند. از این روی، انتظار می­رود افزایش نوسان و نااطمینانی در بازار سایر دارایی­ها به دلیل افزایش احتمال زیان امکان بروز ناآرامی اجتماعی را فراهم آورد. نتایج به دست آمده نشان دهنده آن است که در بازه زمانی مورد بررسی نوسان شاخص بورس اثرات بلندمدتی بر شاخص ناآرامی داشته است. همچنین، اثر نوسان شاخص بورس از نوسان سایر بازارها شدیدتر نیز بوده است. همچنین، هرچند در کوتاه مدت اثر هر سه بازار بر شاخص ناآرامی اجتماعی تقریبا برابر بوده اما در میان مدت و بلند مدت اثر نوسان شاخص بورس اثر بیشتری داشته است.با توجه به نتایج حاصل شده می­توان توصیه سیاستی به شرح زیر برای سیاستگذار داد:با توجه به اینکه اثر بازار بورس در بازه زمانی مورد بررسی بلند مدت بوده و ماندگاری بیشتری دارد، سیاستگذار باید توجه ویژه­ای به کاهش نوسان در این بازار داشته باشد. هرچند نوسانات بازارهای سکه و ارز نیز بر ناآرامی اجتماعی اثرگذارند اما این اثرگذاری در کوتاه‌مدت از بین خواهد رفت. لذا، در اولویت‌بندی بازارها جهت اعمال کنترل باید به این موضوع توجه داشت. [1] Chatziantoniou et al. (2021)    [2] Generalized Forecast Error Variance Decomposition