فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده گسترده   معرفی تأثیر درآمدهای نفتی بر درآمدهای مالیاتی در تحقیقات مختلفی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است و در این خصوص دو دیدگاه متفاوت و متضاد وجود دارد. بر اساس  دیدگاه اول، دولتها با هدف حداکثرسازی رفاه جامعه و رضایت افکار عمومی تلاش می‌کنند تا درآمدهای نفتی را برای هزینه‌های عمومی بکار گرفته و درآمدهای مالیاتی را کاهش دهند. با این کار، افزایش درآمدهای نفتی با کاهش درآمدهای مالیاتی جایگزین می‌شود. از دیدگاه دوم، دولت‌ها در کشورهای نفت خیز با سرمایه‌گذاری درآمدهای نفتی در سایر بخش‌های اقتصادی باعث رشد این بخش‌ها می‌شوند و از این طریق به افزایش درآمدهای مالیاتی کمک می‌کنند.  این بحث که کدام دیدگاه می‌تواند در یک کشور درست باشد از اهمیت بالایی در برنامه ریزی و  بودجه برخوردار است. از طرف دیگر نااطمینانی همواره در بازار نفت وجود داشته و در اکثر موارد توانسته بر اقتصاد کشورهای صادرکننده آن اثر بگذارد. لذا، در تصمیم گیری‌های اقتصادی لازم است که تاثیر  نااطمینانی درآمدهای نفتی بر درآمدهای مالیاتی   در سیاستگذاری‌ها لحاظ گردد. از این­رو، تحقیق حاضر به بررسی میزان تاثیرپذیری درآمدهای مالیاتی و به طور خاص، مالیات‌های غیرمستقیم از نااطمینانی درآمدهای نفتی پرداخته است.     متدولوژی این تحقیق با استفاده از رگرسیون فازی در دوره زمانی 1400-1370 برای اقتصاد ایران انجام شده است. مدل پژوهش، برگرفته از عبدالواحد (2020) بوده که با توجه به اقتصاد ایران تعدیل شده است. درآمدهای نفتی، نااطمینانی درآمدهای نفتی، تولید ناخالص داخلی بدون نفت، واردات، نرخ باسوادی، ارزش افزوده بخش­های خدمات، کشاورزی و صنعت، نرخ تورم، نرخ ارز، رشد بودجه عمرانی و حجم اقتصاد زیرزمینی، متغیرهای مستقل مدل و نسبت مالیات­های غیرمستقیم به تولید ناخالص داخلی متغیر وابسته مدل هستند.   یافته‎ها تخمین مدل، با استفاده از رگرسیون فازی امکانی و با در نظر گرفتن عدد مثلثی متقارن، برآورد گردید که نتایج آن در جدول 1آمده است.             جدول 1. نتایج برآورد مدل براساس رگرسیون فازی مأخذ: نتایج پژوهش Table 1. Model estimation results based on fuzzy regression    Source: Research results متغیر ضرایب فازی s a عرض از مبدا 2.009 29.043 تولید ناخالص داخلی بدون نفت 0.0001 1.9709 درآمدهای نفتی 0.0297 0.0237 - نااطمینانی درآمدهای نفتی 0.0039 0.0971 - واردات 0.0007 0.0354 نرخ ارز 0.0012 0.0742 - نرخ باسوادی 0.0031 0.5660 نرخ تورم 0.0009 0.0953 - ارزش افزوده صنعت 0.0010 0.8431 ارزش افزوده کشاورزی 0.0017 0.0973 - ارزش افزوده خدمات 0.0030 0.9716 اقتصاد زیرزمینی 0.0087 0.0768 - رشد بودجه عمرانی 0.0076 1.0114   در جدول 1، درآمدهای نفتی با ضریب فازی (0.0297، 0.0237-) تأثیر اندکی بر مالیات­های غیرمستقیم دارد. هر چند متوسط اثرگذاری این متغیر، منفی است (0.0237-) اما چون بازه فازی شامل عدد صفر و بازه­ای از اعداد مثبت است، نمی­تواند از عوامل مهم و تاثیرگذار بر جذب مالیات­های غیرمستقیم باشد. در تحلیل ابهامی که این ضریب دارد، می­توان گفت با افزایش درآمدهای نفتی، انگیزه دولت برای جذب مالیات­های غیرمستقیم تا حد زیادی کاهش می‌یابد، زیرا دولت بودجه خود را از فروش نفت، تأمین می‎کند. از طرف دیگر بازه اعداد مثبت این ضریب موید این است که مالیات بر واردات بیشتر متأثر از درآمدهای حاصل از نفت است. طبق عدد فازی بدست آمده، هیچ کدام از دو اثر فوق در جذب مالیات­های غیرمستقیم، غالب نیستند و ابهام ضریب فازی هم به همین دلیل است. در جدول 1 ضریب فازی نااطمینانی درآمدهای نفتی برابر (0.0039، 0.0971 -) است که نشان می­دهد نااطمینانی، تاثیر منفی و قابل توجه بر درآمدهای مالیاتی­ غیرمستقیم دارد. حداکثر اثرگذاری این متغیر در جذب مالیات­های غیرمستقیم 0.0932 - و حداقل اثر آن 0.1010 - است. متوسط تأثیر این متغیر بر درآمدهای مالیاتی غیرمستقیم نیز 0.0971 - است.   نتیجه نتایج نشان داد که نااطمینانی درآمدهای نفتی تاثیر منفی بر مالیاتهای غیرمستقیم در اقتصاد ایران دارد. به طوری که یک درصد افزایش در نااطمینانی درآمدهای نفتی، مالیات های غیرمستقیم را  0.097 درصد کاهش می‌دهد. به بیان دیگر افزایش نااطمینانی درآمدهای نفتی که می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند نوسان قیمت نفت، تحریم‌ها و محدودیت‌های فروش نفت باشد، از طریق تاثیر در مالیات‌های غیر مستقیم می‌تواند باعث افزایش کسری بودجه ‌گردد.