فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تمثیل یکی از مهم‌ترین ابزارهای بیانی در آثار مولاناست که او از آن برای تفهیم مفاهیم عرفانی، اخلاقی و تعلیمی بهره برده است. نامه‌های مولانا که مخاطبانی از طیف‌های مختلف اجتماعی دارد، سرشار از تمثیل‌های کوتاه و بلندی است که برای اهداف گوناگون نوشته شده‌اند.  بررسی نظام‌مند تمثیل‌های موجود در نامه‌های مولانا (مکتوبات) تاکنون مورد توجّه جدّی قرار نگرفته است. این پژوهش با رویکردی توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر تحلیل آماری، به بررسی انواع تمثیل‌های به‌ کار رفته در نامه‌های مولانا و کارکردهای بلاغی آنها می‌پردازد و در پی پاسخ به این پرسش‌هاست که مولانا در مکتوبات از چه تمثیل‌هایی بهره گرفته است، کدام تمثیل‌ها بیشترین کاربست را داشته و این تمثیل‌ها چه کارکردهایی در نامه‌های وی داشته‌اند؟ نتایج بدست ‌آمده گویای آن است که مولانا در نامه‌های خود بیشتر، از تمثیل‌های توصیفی استفاده کرده است و تمثیل‌های روایی کاربرد محدودتری داشته‌اند. ارسال‌المثل که از جمله تمثیل‌های کوتاه به شمار می‌رود، بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده است که نشان از تلاش مولانا برای تأکید، اقناع و مشروعیت‌بخشی به سخنانش از طریق بهره‌گیری از خرد عامّه و سنّت‌های زبانی دارد. از سوی دیگر، کارکردهای تبیینی و انگیزشی بیشترین سهم را در مکتوبات مولانا داشته‌اند؛ درحالیکه کارکردهای استدلالی و انتقادی بسامد کمتری دارند. این مسئله گویای آن است که مولانا در نامه‌های خود بیشتر به هدایت عملی مخاطبان و ایجاد انگیزش در آنها توجّه داشته تا ارائۀ استدلال‌های پیچیده. بنابراین، این پژوهش با ارائۀ شناختی دقیق از شیوه‌های بهره‌گیری مولانا از تمثیل در مکتوبات، می‌تواند به درک بهتر سبک بلاغی و ارتباطی او در نامه‌هایش کمک کند.