تحول و تطور «شیوة بیان» در ترانههای معینی کرمانشاهی
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران.
doi
10.22091/jls.2026.13859.1736چکیده
بررسی و مطالعة سیر ترانهسرایی در دورة پهلوی دوم، به ویژه از زمان تأسیس رادیو در سال ۱۳۱۹ ه. ش به بعد، حاکی از تحول و تطور این نوع ادبی در ساحتهای مختلف خود، به خصوص در حوزة شیوة بیان و مضمون است. رحیم معینی کرمانشاهی سهم بزرگی در این تحول و تطور دارد، به گونهای که در بسیاری از نوآوریها در این عرصه پیشتاز و مبدع است. در این پژوهش برآنیم تا با روش توصیفی ـ تحلیلی نبوغ و نوآوریهای معینی را در عرصة ترانهسرایی، به ویژه در زمینة شیوة بیان و تحول مضمون، ازیک سو و تناسبات کلامی و ملودیکی، از سوی دیگر بررسی و تحلیل کنیم. برآیند پژوهش نشان میدهد که معینی در شیوة بیان، با گذر از روشهای سنتی، با بهرهگیری از فنون ادبی نظیر روایت، قصه، نماد و همچنین هنر نقاشی، تابلوسرایی را به عنوان روش و سبک نوین در ترانهسرایی معرفی کرد و با درک زمان و ذائقة مخاطب روز، مضامین نو که در ترانه سابقه نداشت، نظیر مضامین فلسفی، عرفانی و اخلاقی را با زبان روایت و قصه وارد ترانهسرایی کرد. در کنار این نبوغ، در حوزة تناسبات کلامی و ملودیکی هم ابداعاتی انجام داد. تلفیق درست واژگان با روح ملودی، هماهنگی وزن و ریتم ترانه با مضمون و محتوای کلام و تغییر آن به مقتضای تغییر مضمون و همگامی و تغییر ملودی، همسو با تغییر شخصیتهای داستان و روایت و تغییر و دگرگونی در ساختارکلیشهای ترانههای گذشته، نظیر بیان یک سرگذشت در دو ترانة مجزا با عنوان ترانههای تکمیلی، حاصل ابداعات و نوآوریهای معینی به شمار میآید.