فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بخشی از سبک یک متن به ویژگی‌های زبانی و ساخت نحوی آن مربوط می‌شود. مقالات شمس به دلیل محاوره‌ای بودن و نابه‌سامانی‌های یادداشت‌برداری، در بخش عظیمی از آن ساختی آشفته دارد؛ ولی در بخش‌های بازبینی شده و نامه‌نگاری منظم‌تر است. این جستار توصیفی-تحلیلی جنبه‌های زبانی و ساخت‌نحوی مقالات شمس را که استاد موحد کمتر بدان پرداخته است مورد بررسی و تحلیل قرار داده و به این پرسش پاسخ می‌دهد که نثر مقالات چه ویژگی‌های زبانی دارد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتار شمس، تعلیمی و آمرانه است، و بیشتر در صدد رساندن معناست، لذا ایجازی ویژه بر سخنش حکمفرماست و همین، سبب کثرت به کاربردن فعل و ضمایر متّصل، در گفتارش شده است. ضمن اینکه، غلبة جمله‌های کوتاه هم‌پایۀ معطوف، روند جمله‌سازی او را به اعتدال در کاربرد جمله‌های ساده و مرکّب می‌کشاند. پیوند محور عمودی و تأثر آن از شکل داستان و روایت، در بندها و پاره‌های گفتار او، از ویژگی‌های خاصّ مقالات شمس است و جابه‌جایی ارکان نحوی که بیشتر مبتنی بر اهمیّتِ بخشِ تصدیر یا تاخیر یافته و تبیین و فضاسازی و گاهی هم افزودن بخش از یاد رفته است، بسامدی ویژه دارد. درآمیختگی نثر با نظم و عربی با فارسی، تلمیحات دینی، استدلال‌های تمثیلی، روایت‌ها، خبر از مهارت در وعظ و دانایی وی دارند که بارها ادب‌ورزانه آنرا نسبت به مولانا نشان داده‌است.دشنام‌های او به دشمنانش هم بی‌محاباست. کمی کاربرد لغات عربی، وجود واژگان کهن فارسی، سادگی و روانی متن و کاربست روایت و تمثیل، کاربست تشبیه، واقع‌گرایی و بهره‌مندی از متافیزیک حضور و زبان بدن، استناد به آیات و روایات و قصص، درآمیختگی نظم و نثر و لحن تعلمی و آمرانه، نثر او را با وجود فنی بودن متمایل به نثر مرسل عالی همچون تاریخ بیهقی و قابوس‌نامه کرده است.