فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این جستار، مطالعه و بررسی ساخت و معنای ترکیبات مکرر در دو اثر نظامی یعنی «خسرو و شیرین» و »مخزن الاسرار» است. نظامی در این دو اثر، در کنار سایر روش واژه‌سازی مانند ترکیب، اشتقاق، ترکیب - اشتقاق و تخفیف، از تکرار استفاده کرده است. در خسرو و شیرین نظامی، ترکیبات مکرر در قالب گروه‌های اسمی، فعلی و صفتی قابل بررسی هستند. روش در این جستار، توصیفی- تحلیلی است و تمام نمونه‌های فعل، قید و صفت در دو اثر نام‌برده از نظامی مورد بررسی قرار می‌گیرند. مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که شاعر در میانِ انواعِ تکرار، از هردو الگوی آن یعنی تکرار کامل و ناقص و شاخه‌های گوناگون آن دو بهره گرفته است. تکرار در دو اثر نام برده نظامی وجود دارند: مانند اسم + اسم، اسم + میان‌وند + اسم، بن مضارع+ میان‌وند + بن مضارع، صفت + میان‌وند + صفت، عدد شمارشی + میان وند + عدد شمارشی، قید + قید، قید + میان‌ون + قید، جمله دعایی با ترکیب حرف ندا و منادا + جمله ندایی با همین ترکیب، مصدر + مصدر، اسم + میان وند + اتباع یا شکل ناقص اسم، بن ماضی + میان‌وند + بن مضارع از ریشة بن ماضی. اغلب ترکیبات مکرر اسمی در خسرو و شیرین و مخزن‌الاسرار، تکرار کامل افزودة میانی با تکواژ دستوری هستند. اغلب ترکیبات مکرر صفتی و قیدی در خسرو و شیرین و مخزن‌الاسرار، تکرار کامل افزودة میانی با تکواژ دستوری هستند. این مکررها افزون بر شکل هنری، ساخت واژگانی و گسترش زبان فارسی را نشان می‌دهند.