نقد و تحلیل اطناب در جهانگشای جوینی با تکیه بر جملات و عبارات عربی
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.22091/jls.2024.10964.1612چکیده
تتبع در متون کهن، برای علاقهمندان امروزی در کنار جذابیت دارای برخی مضایقی است که طی آن جز با امعاننظر و تأمل مقدور نیست؛ حال اگر این متون به زیور تصنع و تکلف نیز مزین باشند، دشواری کار را دو چندان میکند. از جمله کتبی که به خاطر ابعاد تاریخی، ادبی و فرهنگی، توجه علاقهمندان را به خود جلب کرده و باعث تألیف آثار ذیقیمتی شده، کتاب تاریخ جهانگشای عطاملک جوینی است. این کتاب منصۀ ظهور مصادیق علوم مختلف ادبی، از جمله مباحث علم معانی و بالاخص اطناب است. بسامد اطناب و انواع آن در این کتاب تا حدی است که ذهن هر علاقهمندی را برای جستوجوی همه جانبۀ آن به خود جلب میکند. این پژوهش با بهرهگیری از روش استقرایی، مبتنی بر تحلیل و با بازبینی چندین بارۀ هر سه جلد تاریخ جهانگشا، در پی آن است تا با اولویت قرار دادن جملات و عبارات عربی به بررسی شگردهای مختلف اطناب و نقد و تحلیل انواع آن بپردازد. حاصل پژوهش نشان میدهد که با توجه به حجم و نوع اثر- و با قید احتیاط-، اطناب در این کتاب بیشترین بسامد را در متون منثور زبان و ادبیّات فارسی دارد؛ همچنین بسامد حروف ربط همپایهساز و به تبع آن جملات همپایه در این کتاب، از دیگر نتایج قابل تأمل و جذاب این جستار است.