فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی موضوع جعل ادیبانه در شعر پرداخته­ایم. جعل ادیبانه هرگونه تغییر و تبدیل در کلمات، بافت و ساخت شعر است که در جریان نقل شفاهی یا نوشتن شعر یک شاعر، به صورت غیرعمدی یا عمدی از سوی شخص ادیب انجام می­شود. با توجه به فراوانی و شیوع این امر و اینکه تا کنون در هیچ منبع علمی مربوط به ادبیات­شناسی، به صورت مستقل به این موضوع پرداخته­نشده­، اهمیّت و ضرورت انجام این تحقیق آشکار می­گردد. مسئلۀ تحقیق، تبیین ماهیت، تعریف، ویژگی­ها، انواع جعل ادیبانه، تأثیر آن بر تعدّد نسخ خطی و چگونگی حضور آن در کتب علوم بلاغی ­است. در مقدمۀ مقاله به معرفی موضوع مقاله با ذکر نمونه­ها و به بحث دشواری نامگذاری این پدیده پرداخته­ و خاطرنشان کرده­ایم که در این مقاله منظور ما از جعل، معنای خنثای آن، یعنی ساختن ­است. در ادامه به پیشینۀ تحقیق و بررسی این پدیده از منظر علوم بلاغی پرداخته­ایم. سپس موضوع تأثیر این پدیده را بر تعدّد نسخ دیوان­های شاعران با ذکر و تحلیل نمونه­هایی از دیوان حافظ بررسی کرده­ایم و در ادامه چگونگی حضور این پدیده در کتاب­های مربوط به علوم بلاغی با ذکر نمونه­های متعدّد بررسی و تحلیل شده است. نتیجۀ تحقیق نشان می­دهد که جعل ادیبانه به دو نوع اصلی شفاهی و کتبی و این دو نوع نیز به گونه­های شاعرانه و غیرشاعرانه و آگاهانه و ناآگاهانه تقسیم می­شود. در جعل شاعرانه گاه نتیجۀ کار زیباتر، متناسب­تر و تأثیرگذارتر از اصل شعر شاعر از کار درمی­آید. جعل ادیبانه کتبی اغلب از نوع غیرشاعرانه است. این نوع جعل در نسخه­بدل­ها اغلب به صورت آگاهانه و غیرشاعرانه دیده ­می­شود. در کتب علوم بلاغی به مواردی متعدّد از این پدیده می­توان برخورد که اغلب از نوع ناآگاهانه و غیرشاعرانه­اند. به عنوان نتیجۀ کلی باید گفت که جعل ادیبانه اغلب غیرشاعرانه است و به زیبایی، تناسب، فصاحت و بلاغت اشعار آسیب وارد می­کند.