فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایجاز از مباحث مهم در دانش معانی است و یکی از ارکان بلاغت در کلام محسوب می‌شود. البته گاه اسبابی در این شگرد ایجاد اخلال می‌کنند و آن را از کارکرد اصلی خود که انتقال پیام به‌خوبی و با سرعت است، بازمی‌دارند، اما متون بلاغت فارسی به این اسباب اخلال توجهی نکرده و آن‌ها را تنظیم و تدوین نکرده‌اند. بر این ‌اساس، لازم است مبحث ایجاز مُخل بررسی و نقد شود و این اسباب با دقت در تعاریف و مثال‌های مبحث مذکور کاویده شود. در مقالۀ پیش رو کوشش شده است با بازخوانی تحلیلی- انتقادی متون بلاغت فارسی تعاریف ایجاز مخل نقد و بررسی شود و در میان این تعاریف و مثال‌ها اسباب ایجاز مخل یافته شود. تحلیل داده‌های این پژوهش نشان می‌دهد معمولاً تعاریف ایجاز مخل، مبهم، کلی و ناهم‌خوان با مثال‌های آن ارائه شده و اشاره‌ای مستقیم و صریح به اسباب اخلال در ایجاز نیز نشده است. این نبودِ شفافیت در تعریف، باعث بروز تشتت آرا دربارۀ اسباب ایجاز مخل شده است. دیگر اینکه معیار سنجش ایجاز مخل، پسند و ذوق مخاطبان نیست؛ زیرا ممکن است برخی به دلیل فضایی که در آن تربیت یافته‌اند، معنا را درنیابند اما از شعر لذت ببرند یا درست به سبب فضای تربیتی و آشنایی با سنن ادبی، معنا را دریابند؛ درحالی که شعر به لحاظ قواعد زبانی خلل دارد؛ بنابراین باید اصل را رعایت قواعد زبانی و دستوری قرار داد. اسباب ایجاز مخل در متون بلاغت فارسی حذف‌های پی‌درپی و بدون قرینه و رعایت نکردن قواعد زبانی و دستوری است. این دو هم بنا به نسبت اِخلالی که در کلام موجز ایجاد می‌کنند، با هم متفاوتند.