فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از جمله آثاری که در زمرۀ معارف‌نامه‌ها جای‌ می‌گیرد، کتاب معارف‌ برهان‌الدین حسین محقق ترمذی (638-561 ه.ق)، مرید بهاءولد و استاد مولاناست. این مقاله بر آن است تا به ‌شیوة تحلیلی- توصیفی، معارف برهان‌الدین محقق ترمذی را با تکیه بر ویژگی‌های زبانی و بلاغی آن بررسی کند و از این طریق، به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: 1. ساختار معارف برهان‌الدین از منظر زبانی (آوایی، واژگانی، نحوی) و بلاغی چگونه است؟ 2. کدام شاخصه‌ها در این اثر وجود دارند که آن را در ردیف معارف‌نامه‌ها جای می‌دهند؟ این مقاله در چند گام، به سؤالات مطرح‌شده، پاسخ داده است. نتایج، نشان می‌دهد که کاربرد واژگان و اصطلاحات گونة ‌گفتاری، همچنین نحو کلام و ساختار دستوری متن، متأثر از شیوة مجلس‌گویی و ایراد وعظ و خطابه است. تکرار ارکان جمله، استفاده از جملات هم‌پایه، استفاده از کارکردهای مختلف وجوه فعل در کلام، درهم‌آمیختگی متن با آیات و احادیث و تلمیحات قرآنی و روایی، کاربرد ابزارهای بیانی برای افزودن بر جذابیت کلام و تأثیر بر مخاطب و... از مؤلفه‌های قابل ذکر معارف برهان‌الدین محقق است که در دیگر متون نوع ادبی معارف‌نامه نیز کاربرد دارد. با توجه به پیوند و ارتباط عمیق میان زبان، بلاغت و سطح فکری و اندیشگانی متن با بافت موقعیتی شکل‌گیری آن، متن مورد مطالعه، از منظر ایدئولوژی و محتوایی نیز به صورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفته است.