فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رثای امام حسین(ع) و اشعار عاشورایی در ادبیات عربی و فارسی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ تاآنجاکه شاعران به زوایای مختلف آن پرداخته‌اند و تعزیه سرایان نیز چشمگیرترین بخش از اشعار خود را به آن اختصاص داده‌اند. مقالة حاضر با تمرکز بر اصل انسجام که مهم‌ترین معیار شکل‌گیری متن است و به روابط موجود در متن اشاره می‌کند، سعی در بررسی تناسب میان عناصر متن از طریق مراعات نظیر دارد. سید بحرالعلوم و میرعزا از این آرایة ادبی که باعث تناسب میان اجزای متن، تداعی معانی، مضمون‌پردازی ادبی و در نهایت انسجام متن می‌شود، بسیار بهره برده‌اند. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، کارکرد صنعت مراعات نظیر و انسجام حاصل از آن‌ را، در اشعار این دو سراینده به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار می‌دهد. از دستاوردهای پژوهش این است که هر دو شاعر با توجه به مضامین گوناگون (ستایش امام حسین(ع)، ماتم اهل حرم، اندوه قدسیان، عظمت روز عاشورا و...)، مراعات نظیر را از طریق تلفیق با آرایه‌های ادبی دیگر مانند: تشبیه، تضاد، استعاره، کنایه و تلمیح در جهت ایجاد هماهنگی و تناسب معنایی، به کار می‌گیرند. هر دو شاعر، متنی منسجم دارند اما اشعار میرعزا با توجه به اینکه مخاطب اشعارش از نوع عوام است، عاطفة حزن درآن نمود بیشتری دارد و ابیات نیز ساده‌تر و روان‌تر از ترکیب‌بند بحرالعلوم است.