فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیل‌گفتمان‌انتقادی رویکردی است که زبان را به عنوان شکلی از کارکرد اجتماعی بررسی می‌کند و بر نحوة بازتولید قدرت اجتماعی و سیاسی به وسیلة متن و گفتگو تأکید می‌کند. تحلیل‌گفتمان یا تحلیل کلام به مطالعاتی اطلاق می‌شود که زبان نوشتاری، گفتاری یا نشانه‌ای را مورد تحلیل قرار می‌دهند. ژانر «داستان» جدّی‌ترین قالب از نظر درآمیختگی با ابعاد انسانی، فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌آید. بنابراین می‌توان ادعا کرد که ظرفیّت داستان از حیث تناسب با تحلیل‌گفتمان، تا حدّی است که بتوان داستان‌ها را ظرفِ گفتمانروزگارِ نویسنده و آیینة جامعه او دانست؛ یکی از مؤلفه‌های مهم در گفتمان انتقادی، الگوی نورمن فرکلاف است که با بهره‌گرفتن از مؤلفه‌های او می‌توان ویژگی‌هایی را در متن یافت که با قرائت عادی نادیده گرفته می‌شوند. رمان «جزیره سرگردانی» به دلیل ماهیّت منحصر به فرد و پیوندهای نزدیک با جامعه و وقایع اجتماعی و سیاسی با روش تحلیل‌گفتمانی و کشف عناصر سبکی ویژه آن سنخیّت زیادی دارد؛ که می‌توان با تأمّل و بازخوانی آن‌، به حوادث مهّم و جریان‌ساز سیاسی ایران و بزرگ‌ترین مسائل در ذهن شخصیّت‌های رمان پی برد. در این پژوهش نحوة تعامل و ارتباط بینامتنی گفتمان‌های رمان «جزیره سرگردانی» اثر دانشور،با مسائل سیاسی- اجتماعی، مختصه‌های زبانی و فرازبانی مؤثر و روابط منطقی بین واژه‌ها، مورد بررسی قرار می‌گیرد. با توجه با بررسی‌های صورت گرفته شده، این نتایج حاصل شد که تمامی شگردهای بلاغی و دستوری از جمله انواع لایه‌های معنایی، استعارات و کاربرد پویا سازی آن‌ها، انتخاب واژگان متناسب با شخصیت‌ها، فرایند مدل‌سازی و تبیین استعاری، گزینش زاویه دید سوم شخص، کاربرد قیدها به عنوان (یکی از مهم‌ترین نمایه‌های زبان‌شناختی که مبیّن میزان و شدّت جهان‌بینی هستند) و... همگی در خدمت هدف نویسنده- بیان واقعیّت‌های تاریخی، اوضاع فرهنگی، فکری و اجتماعی معاصر ایران و دغدغه‌های روحی و روانی زندگی شخصی خود- هستند.