فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از عوامل دیریابی و مغلق بودن آثار بیدل دهلوی گریز از سنّت‌های متعارف و رایج زبانی و دستوری و نحو ستیزی‌های ابهام‌آفرین و کاربست ساختارهای بیگانه و آشنایی‌زدایی‌شده است که منجر به شکل‌گیری سبک شخصی و منحصر به فرد در دل کلان‌سبک‌ها می-شود. یکی از این ویژگی های سبکی شخصی، حضور «ضمایرِ خاصِ تشبیهی» به عنوان یکی از نادرترین و ابهام‌آفرین شاخصه‌های سبکی وی است. در این نوع ترکیب‌ها، ضمیری که به عنوان مضاف‌الیه به کار می‌رود، دیگر متعلق به مضاف نیست، بلکه خود مضاف است. نویسندگان در این جستار، ضمایر خاص تشبیهی را در اشعار بیدل دهلوی به شیوۀ توصیفی و تحلیلی مورد مطالعه قرار داده‌اند. دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد که بیدل دهلوی در آثار خود به شکل بی‌سابقه و با بسامد بالا از ضمایر شخصی جدا و پیوستۀ اول شخص و دوم شخص، به عنوان مشبّه و برای عینیت‌بخشی استفاده می‌کند. هدف از کاربرد این گونه تشبیهات، عینیت بخشی به بنیادی-ترین اصل عرفانی بیدل، یعنی عجز و ناتوانی نوع بشری در مقابل معشوق ازلی است و بیدل برای این منظور از عناصری نظیر: غبار، حباب، شبنم، قطره و... استفاده می‌کند و در این میان به ترتیب کاربست ضمایر متصل اول شخص (= َم) و منفصل (من و ما) بیشترین بسامد و ضمایر متصل دوم شخص (= َت) و منفصل (تو) و (شما) بسامد کمتری نسبت به ضمایر اول شخص داشته‌اند.