فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شعر فارسی در دورۀ بازگشت ادبی در موضوعات گوناگون به تقلید از ادبیات سنتی بویژه شعر فارسی قرن‌‌های چهارم تا نهم هجری پرداخت. سرودن اشعار حماسی به سبک گذشته یکی از این موضوعات بود. شاعران حماسه‌‌سرا در این دوره می‌کوشیدند در سرود‌های خود متأثر از سبک فردوسی یا به طور کلی سبک حماسی، آثار خود را شکوهمند جلوه دهند. موضوعات دینی نیز یکی از زمینه‌های سرودن منظومه‌های حماسی بود. منظومۀ خداوندنامۀ فتحعلی خان صبای کاشانی (1238- 1179 ق) یکی از منظومه‌های حماسی دینی دوره بازگشت ادبی در بیان معجزات پیامبر اسلام(ص) و شرح دلاوری‌ها و پهلوانی‌های حضرت علی(ع) در غزوات و جنگ‌های صدر اسلام است. این مقاله با هدف شناخت بیشتر ویژگی‌های زبانی و بلاغی این متن حماسی، برخی مختصّات آن را به روش توصیفی و تحلیلی شرح کرده است. در بررسی شاخص‌های اصلی زبان حماسی در این منظومه، معلوم گردید که صبای کاشانی در اغلب سطوح زبان حماسی، بویژه واژگان و ترکیبات و توصیفات عینی و ذهنی متناسب با صحنه‌های رزمی از مختصّات زبان معیار حماسی استفاده کرده است. در برخی از وجوه آن مانند موسیقی کناری، نحو کلام و صور خیال (از جمله استعاره و تشبیه)، ضمن استفاده از دسترنج پیشینیان، ابتکار عمل نیز داشته و در مواردی ضعف و کاستی نشان داده است. آگاهی از این ویژگی‌ها در این منظومه، می‌تواند در شناخت کیفیّت زبان حماسی در حماسه‌های دینی و چگونگی تحوّل زبان حماسی مفید باشد.