ریشه‌های اسلامی تعابیر طبیعتِ خلاق و طبیعتِ مخلوق در فلسفۀ اسپینوزا

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22059/jop.2025.396473.1006898
چکیده

استاد دکتر محمّد بایراق­دار (بیرق­دار)، عضو هیئت علمی گروه فلسفه در دانشگاه آنکارا بوده و مقالۀ حاضر ­را در سال 1999 میلادی، تحت عنوان (Spinoza'nın Natura Naturans ve Natura Naturata Kavramlarının İslami Kökenleri) به زبان ترکی استانبولی در نشریۀ دانشکدۀ الهیات (Edebiyat Fakültesi Dergisi) دانشگاه آنکارا (شمارۀ 40، صفحه­های 291 تا 299) به چاپ رسانده است. نویسنده می­کوشد تا برپایۀ پژوهش­های اندیشمندان غربی دورۀ معاصر، پرسش­‌هایی مرتبط با موضوع تعبیرهای طبیعتِ خلاق و طبیعتِ مخلوق را از نو درافکنده و به بررسی آنها بپردازد. لیکن گفتنی است که نویسنده خود را بیشتر بر نشان دادن ریشه‌های اسلامی این دو تعبیر معطوف ساخته و معتقد است که نخستین بار، جابربن­حیّان است که آنها را به‌کار برده و سپس از راه اندیشمندان دیگری چون ابوحیّان توحیدی و ابوسلیمان­ سجستانی، به ابن­رشد منتقل شده‌­اند. بررسی و استناد مباحث به آثار فیلسوفان اسلامی نامبرده، اگرچه پژوهش و گزارش فشرده‌ای است، اما توجّه به سیر و تحوّل معنای مفاهیم و برانگیختن اندیشۀ خواننده برای پیگیری منابع اصلی فیلسوفان اسلامی دورۀ نخستین، نکته‌­­ای است شایستۀ توجه و درنگ. گفتنی است که نویسنده مقالۀ خود را به استاد خویش جناب دکتر نجاتی أونر(Prof. Dr.Necati Öner) ، تقدیم نموده است. در واقع چهلمین شمارۀ نشریۀ دانشکدۀ الهیات دانشگاه آنکارا، مطابق عنوانِ «ارمغانِ استاد دکتر نجاتی أونر» که روی جلد آن درج شده، شماره‌­ای در بزرگداشت بازنشستگی ایشان بوده است.