کارکردهای بلاغی صفت در اشعار قیصر امینپور بر اساس تقسیمبندی معنایی رابرت دیکسن
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار زبان و ادبیّات انگلیسی دانشگاه اراک، اراک، ایران
doi
10.22091/jls.2023.9733.1531چکیده
در زبانشناسی، صفت یکی از سه رکن اصلی زبان است که سهم مهمی در ایجاد و انتقال معنا در متن دارد. رابرت دیکسن، زبانشناس معاصر انگلیسی، صفت را از نظر معنایی ردهبندی و به سیزده نوع تقسیم کرده است. در پژوهش حاضر، انواع صفت در مجموعۀ اشعار قیصر امینپور بر اساس دستهبندی دیکسن و به شیوه توصیفی-تحلیلی شناسایی و بررسی شدهاند تا مشخص شود صفات چه کارکردهای معنایی و بلاغی در شعر او دارند و اینکه آیا از این حیث بین کاربرد صفات و سیر تفکر شاعر تناسبی وجود دارد یا نه. نتایج پژوهش گویای آن است که در شعر امینپور ترکیبات وصفی و صفات، علاوه بر کارکرد معناییِ اولیۀ برشمرده در الگوی دیکسن، نقش مهمی در ایجاد موسیقی، انگارهپردازی، و صناعات معنوی برجستهای چون استعاره، تشبیه، ایهام، تلمیح، حسامیزی و جز آن دارند. همچنین، در طول دورۀ شاعری امینپور، متناسب با سیر تحول جهانبینی و نگرش او به شعر و جامعه، در میزان و نوع کاربرد صفات در دفترهای مختلف شعر او نیز تغییراتی محسوس و معنادار ایجاد شده است. طبق سنجش و بررسی صورتگرفته در این پژوهش، چهار صفتِ سرعت، شباهت، سختی و سن در اشعار امینپور کارکرد بلاغی ندارند و بیشترین نقش بلاغی-هنری را چهار صفت مشخصۀ فیزیکی، رنگ، گرایش انسانی، و کیفیت بر عهده داشتهاند. افزون بر آن، پژوهش حاضر نشان میدهد که دو دفتر «آیینههای ناگهان» و «گلها همه آفتابگرداناند»، که اواسط دوران شاعری امینپور سروده شدهاند، از حیث میزان کاربرد صفات و تعدد کارکردهای بلاغی آنها از دو دفتر ابتدایی و انتهایی او غنیترند و تعدد کاربرد صناعات معنوی حسامیزی و ایهام در این دو دفتر بیانگر روحیۀ درونگرا و رمانتیک شاعر در آن دورهاند. از سوی دیگر، بیشتربودن میزان دو صفت رنگ و ارزش در دفتر نخست او (تنفس صبح) متناسب با روحیات شاعر در سالهای جنگ است.
