فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کنایات بر اساس وقایع عادی زندگی مردم هر عصر شکل می‌گیرند؛ از این رو کنایه‌ای که در زمانی خاص کاربرد داشته است، می‌تواند بعدها ابهام‌آمیز شود. بسیاری از کنایه‌هایی که در متون کلاسیک ادب فارسی به کار رفته است و دریافت مفهوم آن ها به راحتی امکان‌پذیر نیست، قطعاً در زمان خود برای مخاطب آشنا بوده‌اند. کنایة «گربه در انبان داشتن» نیز از همین دست است که به نظر می‌رسد به دلیل کمتر دیده شدنِ رفتار مربوط به آن، مفهوم آن به‌طور دقیق درک نشده است. معانی ارائه ‌شده برای این کنایه در فرهنگ‌های عمومی و تخصصی فارسی، بیشتر حول محور «مکر و حیله» می‌چرخد. سیدجعفر شهیدی نیز در شرح لغات و مشکلات دیوان انوری همین معنا را برای آن ذکر کرده است؛ در‌ حالی که بررسی دقیق بیت‌هایی که این عبارت در آنها به کار رفته است، نشان می‌دهد که معنای ارائ ه‌شده برای عبارت مذکور درست نیست. نکتة دیگر اینکه «گربه در انبان»، علاوه بر کنایه، در آثار سخنوران فارسی به صورت دو عنصر بلاغیِ تشبیه و استعاره هم به کار رفته است. در مقالة حاضر ضمن توضیح کنایة مذکور و خاستگاه احتمالی پدید آمدن آن، با استفاده از قرائن درون‌متنی و نیز شواهدی از شعر فارسی، می‌کوشیم هم معنای درست آن را ارائه ‌کنیم و هم دیگر کاربردهای بلاغی عبارت «گربه در انبان» را نشان دهیم. بر این اساس معنای این عبارت در هر سه شکل بلاغی آن، حول محور «ایجاب یا سلب قدرت و توانمندی» می‌چرخد.