جامعه و دولت جمهوری اسلامی از وحدت تا تضاد

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دکتری علوم سیاسی (مسائل ایران) دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22054/tssq.2026.76996.1475
چکیده

هدف این پژوهش بررسی روند همگرایی و واگرایی دولت و جامعه در ایران در چهار دهه پس از انقلاب 57 است. برای رسیدن به این منظور، از شرایط دولت و جامعه و متغیرهای مؤثر در تحولات جامعه و دولت در طول روند زمانی مدنظر بحث شده است. دولت و جامعه در ایران، از سال ۵۷ در طول روند فرآیند زمانی، دارای دو دوره بوده است: دوره وحدت و دوره تضاد. پرسش اصلی این است که میان نگاه دولت و جامعه ایرانِ پس از انقلاب، درباره سیاست داخلی و خارجی، چه نسبتی وجود داشته و این نگاه چه تحولی پیدا کرده است. پاسخ این پرسش پس از بررسی وضعیت جامعه و دولت در فرآیند زمانیِ چهار دهه اخیر، این است که در دوره دهه اول انقلاب که آن را دوره وحدت می‌نامیم، براساس عواملی چون خود انقلاب، جنگ و وجود منابع رانتی میان نظام سیاسی و جامعه وحدت و همگرایی وجود داشته است؛ اما در ادامه مسیر، به‌تدریج،  میان این‌دو واگرایی شکل گرفته و در نهایت تضاد به وجود آمده است. عوامل و موئلفه های حرکت به سمت تضاد عبارت‌اند از: نظام بین‌الملل، آگاهی اجتماعی و سیاست‌های داخلی و خارجی، و عوامل حرکت به سمت واگرایی به تفصیل بررسی و آمار نظرسنجی، شرایط واگرائی و حرکت به سمت تضاد را نشان می دهد. در این پژوهش روش تحقیق بر اساس رهیافت پس رویدادی گذشته نگر است که در آن علت و معلول پس از وقوع بررسی می شوند، و از معلول به علت ها و متغیرهای آن پی می بریم.

کلیدواژه‌ها