فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منظومۀ حماسۀ دینی انتقامیّه / ضریرنامه از طغان‌شاه بن نظام قمی شاهرودی یکی از نمونه‌های شاخص حماسۀ دینی در ادب پارسی است که در قرن نهم هجری دربارۀ انتقام ضریر خزاعی، محمّد حنفیّه، مسیّب، طغان، عمر بن علی، فضلِ جعفر و دیگر پهلوانان از یزید، عمرِ سعد، یعقوب عسقلانی، شاه حلب و دیگر حامیان یزید سروده شده است. ماجرای منظومه از رسیدن کاروان اسیران کربلا به شهر عسقلان آغاز می‌گردد و با نجات امام سجاد(ع) و کاروان کربلا از چنگ یزید و نهایتاً با مرگ یزید خاتمه می‌یابد. بررسی دستوری این منظومه برای شناختن بیشتر زبان حماسی این منظومه و دیگر منظومه‌های دینی سودمند است. با بررسی موارد دستوری و مصداق‌های آن، لایه‌های زبانی و محتوایی بیشتری از این اثر به دست می‌آید. دراین پژوهش، نخست دربارة حماسه، حماسۀ دینی و علل پیدایش و نمونه‌های آن و نیز دربارۀ ابن‌نظام و منظومه‌اش سخن گفته‌ایم و پس از معرّفی مختصر ضریرنامه، برخی نکات دستوری این اثر با ذکر شواهد بررسی شده است. با ذکر این موارد پی می‌بریم که کهنگی سبک در آن کاملاً مشهود است و یکی از حماسه‌های برجستۀ دینی به حساب می‌آید که از نظر بافت داستان، استحکام الفاظ، زبان مناسب و ساخت دستوری، شایستگی توجّه بیشتر دارد.