امنیت زیست محیطی؛ چشم انداز جایگاه و نقش دولت ها در حکمرانی جهانی

نویسندگان

1 دکتری مطالعات منطقه‌ای دانشکده حقوق علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دکتری روابط بین الملل، دانشکده حقوق،الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22054/tssq.2025.82256.1574
چکیده

امروزه بحران‌ها و مسائل زیست‌محیطی تهدیدات اولیه و ثانویه بی‌سابقه‌ای را علیه بشر رقم‌زده و این موضوعات را در بطن سیاست جهانی قرار داده است. تأثیر مخرب و ویران‌کننده این تهدیدات بر سلامت، اقتصاد، امنیت و ژئوپلیتیک جهانی، تشدید بیکاری و افزایش نابرابری‌های اقتصادی و چالش‌های ناشی از آن‌ها در سیاست داخلی کشورها نظیر افزایش پوپولیسم، به قدرت رسیدن حکومت‌های اقتدارگرا، تحت‌الشعاع قرار گرفتن تجارت آزاد، افزایش نزاع‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای، افزایش مهاجرت اجباری، افزایش خشونت‌ها، جرائم سازمان‌یافته و خطر تروریسم و بنیادگرایی، درک سنتی از مفاهیم صلح و امنیت را که بیشتر نظامی، محدود و با حاصل جمع صفر بود را دستخوش تحول ساخت، و مفهوم جدید و فراگیری از امنیت را به وجود آورد که نه تنها تمامی مؤلفه‌های نظامی‌ و سیاسی بلکه اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را در برمی‌گیرد. این مفهوم جامع و فراگیر امنیت، با توجه به فقدان یک نهاد و قدرت سیاسی فراگیر بین‌المللی برای حل این مسائل و ناتوانی دولت‌های ملی در پاسخ به این چالش‌ها و تهدیدات، وظیفه تأمین امنیت را به یک شبکه گسترده حکمرانی فراملی، چندجانبه و چند سطحی جهانی سوق داده است. مقاله پیش رو ضمن تبیین معنا و مفهوم امنیت زیست‌محیطی، به مفهوم‌پردازی حکمرانی جهانی در این حوزه و همچنین جایگاه و نقش دولت‌ها در این پدیده نوین سیاست جهانی و روابط بین‌الملل می‌پردازد.