آسیب‌شناسی محیط بوروکراسی در ایران از چشم‌انداز توسعه سیاسی‌؛ فراترکیب تحلیل‌ها

نویسندگان

1 دکتری علوم سیاسی (گرایش جامعه‌شناسی سیاسی) دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 استاد علوم‌سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22054/tssq.2025.72134.1382
چکیده

مطالعه نسبت میان بوروکراسی و توسعه به مفهوم عام و میان بوروکراسی و توسعه سیاسی به مفهوم خاص، یکی از موضوعات حائز اهمیت و مورد توجه در رشته­های علوم انسانی، از جمله در رشته علوم سیاسی و جامعه‌شناسی سیاسی بوده است. جامعه مورد بررسی پژوهش حاضر که با استفاده از روش فراترکیب صورت پذیرفته است، 37 مقاله برگزیده از پژوهشگرانی است که در فاصله سال­های 1390 تا 1401 در پورتال جامع علوم انسانی، مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (سید)، مجلات تخصصی نور (نورمگز) انتشار یافته است. در همین راستا این تحقیق بر آن است تا ببیند که محیط بوروکراسی در ایران از چشم‌­انداز توسعه‌ سیاسی با چه آسیب­هایی مواجه است؟. برای پاسخگویی به این پرسش از روش فراترکیب استفاده‌شده و یافته­های به دست آمده نشان داد که پژوهشگران در ایران، عمدتاً وضعیت محیط سیاسی بوروکراسی ایرانی را نامناسب ارزیابی کرده‌­اند و به طور پیوسته نقدهایی را بر آن وارد دانسته‌­اند. یافته‌­های پژوهش پس از کدگذاری اولیه و سپس ترکیب مفاهیم نشان­‌دهنده این امر است که آسیب­های محیط بوروکراسی در ایران از منظر توسعه سیاسی عبارت‌اند از: «اقتدارگرایی تاریخی، بوروکراسی ناکارآمد، ضعف حاکمیت قانون، دولت رانتیر، سیاست زدگی دستگاه اداری و نهادسازی ناقص و دولت ضد توسعه».