ناپایداری پیشرفت و توسعه در ایران: بحثی در ماهیت و علل ناپایداری فرایندها و دستاوردها
نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22054/tssq.2025.79367.1509چکیده
پیشرفت و توسعه آرمان دویست ساله ایرانیان است. با این حال تلاشهای صورت گرفته توسط نخبگان ایران، سرانجام مطلوب خود را نیافته و برنامههای پیشرفت و توسعه کشور در اجرا و عمل و حفاظت از دستاوردهای حاصله دچار معضل ناپایداری بوده است. این مقاله تلاشی برای بازنمایی وجوهی از این معضل در پرتو رهیافتی تاریخی-نظری به موضوع است. پرسش اصلی این مقاله عبارت است از چرا اقدامات و برنامههای پیشرفت و توسعه کشور در فرایند برنامهریزی و اجرا و حفاظت از دستاوردهای حاصلشده به نتایج مطلوب و مورد انتظار نمیرسد؟ در پاسخ به این پرسش تلاش شده تا با ارائه الگویی نظری در خصوص «ناپایداری»، و با بررسی عوامل ناپایدار کننده داخلی و خارجی در قالب این الگو، پرتوی بر برخی از معضلات مسیر پیشرفت و توسعه انداخته شود. رهیافت پژوهش با توجه به ماهیت موضوع آن «خرد عملی در برنامهریزی پژوهشی» و روش پژوهش انطباق مقولات نظری با واقعیتهای عرصه عمل و اجرا و نظر بوده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد در اثر تعامل عوامل خارجی و داخلی ناپایدار کننده، پیشرفت و توسعه در ایران دچار معضل ناپایداری فرایندی، دستاوردی و وضعیتی مزمن تناوبی است. در وضعیت جهانیشده کنونی، راه خروج از این بحران وفاق پایدار -لااقل برای سه دهه- هنجاری و ارزشی نخبگان راهبردی در موضوعات کلان و راهبردی کشور و تلاش پایدار همسو برای تعریف و تحقق جامعه و کشوری پیشرفته در نسبت با این وضعیت است.