ناپایداری پیشرفت و توسعه در ایران: بحثی در ماهیت و علل ناپایداری فرایندها و دستاوردها

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/tssq.2025.79367.1509
چکیده

پیشرفت و توسعه آرمان­ دویست ساله­ ایرانیان است. با این حال تلاش­های صورت گرفته توسط نخبگان ایران، سرانجام مطلوب خود را نیافته و برنامه­های پیشرفت و توسعه کشور در اجرا و عمل و حفاظت از دستاوردهای حاصله دچار معضل ناپایداری بوده است. این مقاله تلاشی برای بازنمایی وجوهی از این معضل در پرتو رهیافتی تاریخی-نظری به موضوع است. پرسش اصلی این مقاله عبارت است از چرا اقدامات و برنامه­های پیشرفت و توسعه کشور در فرایند برنامه­ریزی و اجرا و حفاظت از دستاوردهای حاصل‌شده به نتایج مطلوب و مورد انتظار نمی­رسد؟ در پاسخ به این پرسش تلاش شده تا با ارائه الگویی نظری در خصوص «ناپایداری»، و با بررسی عوامل ناپایدار کننده داخلی و خارجی در قالب این الگو، پرتوی بر برخی از معضلات مسیر پیشرفت و توسعه انداخته شود. رهیافت پژوهش با توجه به ماهیت موضوع آن «خرد عملی در برنامه­ریزی پژوهشی» و روش پژوهش انطباق مقولات نظری با واقعیت­های عرصه عمل و اجرا و نظر بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در اثر تعامل عوامل خارجی و داخلی ناپایدار کننده، پیشرفت و توسعه در ایران دچار معضل ناپایداری فرایندی، دستاوردی و وضعیتی مزمن تناوبی است. در وضعیت جهانی‌شده کنونی، راه خروج از این بحران وفاق پایدار -لااقل برای سه دهه- هنجاری و ارزشی نخبگان راهبردی در موضوعات کلان و راهبردی کشور و تلاش پایدار همسو برای تعریف و تحقق جامعه­ و کشوری پیشرفته در نسبت با این وضعیت است.