فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این مقاله تحلیل نحوه فروپاشی دولت­های تازه­ تأسیس‌شده در دوران مدرن از نظر هابز است. این امر مستلزم واکاوی استعاره­ هابز از فروپاشی آن‌هم از منظر شناختی، یعنی «بهیموت» است. اگرچه استعاره لویاتان دلالت بر تأسیس دارد نه فروپاشی، اما در نزد هابز، استعاره بهیموت واجد معانی دوگانه «فروپاشی» و «سقوط» است: اولی دلالت بر امر «ذهنی» و دومی دلالت بر امر «حقوقی» دارد. منشأ این استعاره در کتاب ایوب و خنوخ حاکی از اهمیت و معنای «سیاسی-شناختی» آن است. هابز بر این نظر بود که اساس دولت مدرن ریشه در «حرکت فیزیکی» دارد، که وقتی «باور» به حرکت از بین برود، دیگر آن وجود نخواهد داشت. وقوع این امر در وضع مدنی، نشان از فروپاشی دولت، یعنی قبل از سقوط و انحلال قانونی آن، دارد. سقوط و انحلال به معنای از دست دادن حاکمیت سیاسی و حق اعمال آن است. در این خصوص، هابز دو نوع باور سیاسی فروپاشی را شناسایی می­کند: یکی باور «رستگاری» توسط اسکو لاستیک‌های مذهبی و دیگری، باور «رهایی» توسط قدرت­طلبان مجلس. باور اول خواهان تمرد از قدرت سیاسی، به دلیل فقدان اعتبار شرعی بود و باور دوم نیز خواهان رهایی مردم مظلوم و منکوب از قدرت سلطنت، به دلیل فقدان اعتبار مردمی بود. اما راه­حل هابز، باور «رهسپاری» (سرسپردگی) به قدرت مطلق بود و هدفش این­که افراد را از طریق آموزش «ترس» به جای اقناع، مطیع قدرت عمومی دولت کند. این رویکرد به دنبال جلوگیری از فروپاشی دولت­های تازه تأسیس و تضمین تداوم و بقای آن‌هاست. در مقابل، آنچه­ اهمیت دارد وجه شناختی باور است. اگر باور به ترس در میان سوژه­های سیاسی از بین برود، آنگاه دولت در حیات ذهنی خود فروپاشیده است، حتی اگر در قلمرو فیزیکی خود از طریق نیروی قانون و اقتدار تداوم داشته باشد.