گفتمان دولتشهری و تکوین اندیشه سیاسی در یونان باستان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تقریب مذاهب، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
doi
10.22054/tssq.2025.72212.1383چکیده
تلاش برای رمزگشایی از پیچیدگیهای اندیشه سیاسی یونان باستان بهعنوان خاستگاه دانش سیاست، همچنان مورد توجه اهل فن است، به طوری که از نظرگاههای مختلف به تدقیق در چگونگی شکلگیری و شرایط ظهور اندیشه سیاسی و ماهیت و چیستی آن در یونان باستان پرداخته شد و بسته به نظام تحلیلی اندیشمندان، عوامل مختلفی چون نظام حکمرانی، فرهنگ و جغرافیا در شکلگیری و برساخت اندیشه سیاسی در یونان باستان اهمیت پیدا میکند. در همین راستا هدف این پژوهش «تحلیل نقش و جایگاه نظام دولتشهری در تکوین اندیشه سیاسی یونان باستان است». سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از «ظهور نظام دولتشهری چه تأثیری در شکلگیری اندیشه سیاسی در یونان باستان داشته است؟ فرضیه پژوهش بدین نحو مطرح میشود که: « نظام دولتشهری نه صرفاً به عنوان یک نظام سیاسی بلکه در قامت یک گفتمان مسلط نه تنها به مناسبات سیاسی روزمره در یونان باستان تعین میبخشید؛ بلکه نقشی انکارناپذیر در نضج تفکر سیاسی و ماهیت آن داشته است. به بیان دیگر، اندیشه سیاسی به عنوان یک دانش تاریخی از قواعد چگونگی شکلگیری و تحول در گفتمانها پیروی میکند». در همین راستا روششناسی پژوهش شاهد سه مرحله در شکلگیری گفتمان دولتشهری و در نتیجه تکوین اندیشه سیاسی در یونان باستان هستیم. مرحله نخست ظهور بحران در گفتمان سلطنت (مونارک). مرحله دوم شکلگیری و تثبیت گفتمان دولتشهری به عنوان گفتمان هژمون، مرحله سوم مفصلبندی عناصر گفتمانی اندیشه سیاسی که حول یک دال مرکزی (دولتشهر) معنا پیدا میکنند. لازم به ذکر است نگارنده از تحلیل گفتمان به عنوان روش و چارچوب نظری پژوهش بهره میبرد.