ارزیابی شاخص‌های آلودگی محیطی فلزات سنگین خاک اطراف کارخانه فولاد خوزستان

نویسندگان

1 گروه خاک‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

2 مرکز تحقیقات مطالعات آب، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 گروه خاک‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

4 گروه زمین‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

5 گروه خاک‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

doi
10.22038/jreh.2025.26125
چکیده

زمینه و هدف: آلودگی فلزات سنگین در خاک های سطحی به‌دلیل انتقال ترکیبات سمی به انسان از مسیرهای تنفسی، گوارشی و پوستی دارای اهمیت فراوانی می‌باشند. این تحقیق در سال 1401 با هدف بررسی آلودگی فلزات سنگین آرسنیک، سرب، کادمیوم، نیکل، مس، روی، کبالت و کروم نمونه های خاک اطراف کارخانه‌ی فولاد خوزستان انجام شد. مواد و روش ها: منطقه‌ی نمونه برداری خاک های سطحی اطراف کارخانه‌ی فولاد خوزستان (50 ایستگاه) و 1 ایستگاه شاهد بود. در این تحقیق نمونه برداری بر اساس روش سیستماتیک با تعداد 50 نمونه خاک با 3 تکرار انجام شد. فلزات به وسیله‌ی دستگاه جذب اتمی AA220Z ساخت شرکت واریان کشور استرالیا سنجش شدند. یافته ها: در محدوده‌ی کارخانه‌ی فولاد خوزستان، بالاترین میانگین مقادیر فلزات سنگین مربوط به کبالت (13/02 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و کمترین آن نیز در مربوط به کادمیوم (0/02 میلی‌گرم بر کیلوگرم) بوده است. مقادیر کبالت و نیکل، در نمونه های خاک بیش از سایر فلزات به‌دست آمد. شاخص نمرو آرسنیک 1/95 درون محدوده و 1/84 خارج از محدوده و کبالت 1/43 درون محدوده و 1/31 خارج از محدوده در سطح آلودگی کم و برای سایر فلزات سنگین در سطح بدون آلودگی بود. شاخص‌های آلودگی محیطی فاکتور آلودگی، شاخص زمین انباشتگی، فاکتور غنی‌سازی و شاخص نمرو حاکی از عدم آلودگی فلزات سنگین در خاک‌های اطراف کارخانه‌ی فولاد خوزستان می‌باشد.نتیجه گیری: نمونه‌های خاک کارخانه‌ی فولاد خوزستان دارای غلظت های متفاوتی از فلزات سنگین بودند که کبالت بالاترین و کادمیوم کمترین مقادیر را در خاک داشتند. بر اساس نتایج شاخص های آلودگی چنین می توان استنباط کرد که فرآیندهای زمین شناسی و اقلیمی تاثیر بالاتری در آلودگی خاک دارند.