رتبه‌بندی ابزارهای نوین تأمین مالی پروژه‌های شهری با رویکرد ترکیبی چندمعیاره (مطالعۀ موردی: شهرداری همدان)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت کسب و کار، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استادیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران‌

3 دانشیار، گروه مدیریت، دانشکدۀ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22034/uep.2025.556777.1758
چکیده

با گسترش کلان‌شهرها و افزایش تقاضا برای خدمات شهری، درآمدهای سنتی شهرداری‌ها پاسخ‌گوی هزینه‌های عمرانی و جاری نیست. این شکاف مالی، حرکت به سمت شیوه‌های نوین تأمین مالی را ضروری می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف اولویت‌بندی ۲۴ ابزار نوین تأمین مالی (مستخرج از ادبیات) برای ۵ پروژۀ منتخب شهرداری همدان، با استراتژی کمی و بهره‌گیری از نظرات ۱۵ خبرۀ حوزۀ مالی و سرمایه‌گذاری انجام شد. به این‌منظور، از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) استفاده شد که در آن، وزن‌دهی به معیارها از طریق فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و رتبه‌بندی نهایی گزینه‌ها با تکنیک تاپسیس (TOPSIS) صورت پذیرفت. یافته‌ها نشان داد از میان معیارهای پنج‌گانه (ریسک، هزینه، زمان، بازدهی و کارایی)، شاخص «کارایی» با وزن 0/476 بیشترین اهمیت را در انتخاب روش تأمین مالی دارد. همچنین، نتایج اولویت‌بندی پروژه‌ها بیانگر آن است که در پروژه‌های بزرگ‌مقیاس و درآمدزا با جریان نقدی پایدار، روش‌های مشارکتی خانوادۀ BOT در اولویت نخست قرار دارند؛ حال‌ آنکه برای پروژه‌های املاک و مستغلات که فاقد درآمد مستمر و مبتنی بر ارزش دارایی هستند، ابزارهای «صندوق زمین و ساختمان»، «مشارکت مدنی» و «تهاتر» گزینه‌های ارجح محسوب می‌شوند و در پروژه‌های تجاری نیز روش «مشارکت مدنی» جایگاه برتر را کسب کرد. در نهایت، نتایج بر ضرورت گذار شهرداری‌ها از روش‌های سنتی تأمین مالی به شیوه‌های نوینِ متکی بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی تأکید دارد و نشان می‌دهد ‌انتخاب روش مناسب، راه‌حلی واحد ندارد و باید به‌ صورت منعطف و متناسب با ماهیت و مقیاس هر پروژه صورت گیرد.