فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بافت‌های تاریخی شهری در ایران با چالش دوگانۀ حفاظت از میراث و پاسخ‌گویی به نیازهای زندگی معاصر مواجه‌اند. این تعارض در مرکز تاریخی تهران (منطقۀ ۱۲) به افت کیفیت زندگی و گسست بین فضا و تجربۀ زیستۀ شهروندان انجامیده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مؤلفه‌های فضای شهری در ارتقای کیفیت زندگی و ارائۀ الگویی کاربردی برای بهبود زیست‌پذیری در این‌گونه بافت‌ها انجام شد. روش تحقیق پژوهش ترکیبی (کمی ـ کیفی) است. داده‌های کمی از طریق پرسشنامه و داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های عمیق با ساکنان، مدیران و متخصصان گردآوری شد. نتایج نشان‌دهندۀ رابطۀ مستقیم و چندوجهی بین کیفیت فضای شهری و کیفیت زندگی است. تحلیل کمی نشان داد مؤلفه‌های مدیریت زمان در فضاهای عمومی با مقدار 0/593، کیفیت منظر و پیوستگی فضایی با مقدار 0/588 و حمل‌ونقل و دسترسی با مقدار 0/477 به‌ترتیب بیشترین تأثیر را بر انعطاف‌پذیری برنامه‌های توسعه، سرزندگی اجتماعی و حفظ تعادل جمعیتی دارند. تحلیل کیفی نیز بر نقش کلیدی ادراک مثبت شهروندان از فضاهای خوانا، سرزنده و انسان‌محور در پایداری حیات اجتماعی تأکید دارد. تلفیق این یافته‌ها به استخراج الگوی سه‌سطحی (کالبدی ـ زیست‌محیطی، عملکردی ـ اجتماعی و ادراکی ـ هویتی) برای بازآفرینی بافت‌های تاریخی منجر شد. کاربست این الگو در محدودۀ مورد مطالعه، راهکارهای عملی همچون بهبود پیاده‌مداری، تقویت فضاهای اجتماع‌محور و ساماندهی منظر تاریخی را پیشنهاد می‌دهد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائۀ چارچوبی بومی و انسان‌محور است که به‌ عنوان نقشۀ ‌راهی کاربردی برای مواجهه با چالش‌های تکرارشوندۀ بافت‌های تاریخی ایران، به‌ویژه تعارض میان حفاظت میراث و ارتقای کیفیت زندگی، قابل استفاده است.