فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اقتصاد سرمایه‌داری رانتی در شهرهای مذهبی مانند مشهد، با بهره‌برداری از جریان‌های زیارتی و منابع انحصاری بدون خلق ارزش تولیدی، ساختارهای شهری و سرشت مکان را دگرگون می‌سازد و هویت مکان‌های زیسته را به کالای سودآور تبدیل می‌کند. چهارچوب نظری ANT و OOO کاربست مناسبی برای بررسی این موضوع است، اما با وجود رشد مطالعات، نظریۀ ANT و OOO، شکاف قابل‌ توجهی در تطبیق آن با اقتصاد سیاسی شهری وجود دارد. علی‌رغم بررسی جنبه‌های متعدد، به نظر می‌رسد هنوز نقش کنشگران غیرانسانی در رانت‌جویی مکان‌های مذهبی مغفول مانده است. این پژوهش به بررسی مکانیسم‌های دگرگونی سرشت مکان در حریم حرم رضوی می‌پردازد و هدف آن پاسخ به این پرسش است: «چگونه اقتصاد رانتی از طریق میانجی‌گری فرم مصنوع، سرشت مکان را دگرگون می‌کند و کنشگران غیرانسانی چه نقشی در این فرایند ایفا می‌کنند؟» روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر پارادایم تفسیری ـ انتقادی با گرایش پساانسان‌گرا است و تلاش دارد با رویکرد کیفی و تکنیک بریکولاژ، تحلیل گفتمان و گفتمان انتقادی را تلفیق کند. داده‌ها از بررسی اسناد و مصاحبه‌های عمیق با 12 مشارکت‌کننده گردآوری و از طریق کدگذاری سه‌مرحله‌ای گراندد تئوری و با تکنیک بریکولاژ تلفیق و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد شبکۀ کنشگران شامل 40 کنشگر است که کنشگران غیرانسانی‌ نقش غالب دارند. مقولۀ محوری «ابزاری‌سازی شبکه‌ای فضا برای حذف مقاومت‌ها» شناسایی شد که در آن نیروهای محرک بر مقاومت‌های محلی غلبه دارند. مشارکت نظری این پژوهش نشان می‌دهد فرم مصنوع به‌ عنوان میانجی منفعل عمل نمی‌کند، بلکه کنشگر دوگانه‌ای است که در تولید رانت مشارکت دارد و در برابر آن مقاومت می‌کند، در حالی ‌که کنشگران اقتصادی غیرانسانی بر شبکه مسلط‌اند و ظرفیت پس‌نشینی اشیا محدود می‌ماند.