فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

الگوی رشد کالبدی ـ فضایی شهر مشهد در دهه‌های اخیر، مبتنی بر توسعۀ پراکنده و افقی در پیرامون و غفلت از توان‌های درونی بوده است. این الگو باعث تشدید نابرابری‌های فضایی و محرومیت ساکنان بافت‌های غیررسمی شده است. این مقاله با هدف بازخوانی انتقادی این الگوی رشد و تبیین جایگاه توسعۀ میان‌افزا به مثابه راهبردی در مسیر تحقق عدالت فضایی در این بافت‌ها نگاشته شده است.پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و با روش کتابخانه‌ای ـ اسنادی و تحلیل داده‌های ثانویه انجام گرفته است. روش تحقیق تلفیقی بود و شامل تحلیل کمّی و کیفی می‌شد؛ در بخش کمّی، شاخص‌های عدالت فضایی با استفاده از مدل ANP تعیین وزن و سپس با روش تلفیق حسابی، شاخص مرکب محلات محاسبه شد. داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ متخصص شهری و ۱۲ رهبر محلی جمع‌آوری شد.یافته‌ها نشان می‌دهد الگوی رشد شهری مشهد، با تأکید یک‌سویه بر «توسعۀ بیرونی»‌، سه کاستی ساختاری عمده را تقویت کرده است: (۱) شکاف عمیق فضایی بین محلات برخوردار و محروم (دامنۀ شاخص عدالت فضایی: 3/42 واحد)، (۲) نادیده‌ گرفتن ظرفیت‌های درونی شهر مانند زمین‌های بایر و دایر، و (۳) تضعیف سرمایه اجتماعی و محدودیت مشارکت در بافت‌های غیررسمی (همبستگی بالای عدالت فضایی با تمایل به مشارکت: 0/76 ـ 0/82).نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که تلفیق دو مفهوم عدالت فضایی و توسعۀ میان‌افزا می‌تواند محور یک تغییر جهت کلان در برنامه‌ریزی شهری مشهد قرار گیرد؛ تغییری که به جای گسترش بی‌قاعده به بیرون، بر احیا و تعادل‌بخشی در درون شهر و کاهش شکاف بین مناطق رسمی و غیررسمی متمرکز است.