فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش پیش رو با هدف تبیین رابطۀ نظام‌مند میان سازوکارهای کنترلی ساخت‌وساز و کیفیت زندگی در منطقۀ ۳ تهران انجام شده است. مسئلۀ محوری، ناکارآمدی سیستم کنترلی موجود به‌ عنوان یک چالش سیستمی چندبعدی است که از تعامل سه عامل حکمرانی ناپایدار، ضعف نظارت فنی و انگیزه‌های اقتصادی ناسازگار نشئت می‌گیرد. روش تحقیق بر پایۀ رویکرد آمیخته (کیفی ـ کمی) و مطالعۀ موردی با بهره‌گیری از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ خبرۀ تخصصی طراحی شد که با روش نمونه‌گیری هدفمند و اشباع نظری انتخاب شدند. فرایند تحلیل داده‌ها در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و انتخابی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA انجام شده و پایایی آن با ضریب کاپای 0/67 تأیید شد. از منظر کمی، استخراج ۷۶ کد اولیه و ۱۸ مقولۀ محوری به شکل‌گیری ۷ درون‌مایۀ نهایی شامل ابعاد حکمرانی، نظارت، کالبد، محیط زیست، اقتصاد، امنیت اجتماعی و ایمنی ساختمان منجر شد. یافته‌ها نشان می‌دهد تمرکز اصلی چالش‌ها بر محورهای حکمرانی شهری (۲۹ درصد) و قوانین نظارتی (۲۰ درصد) قرار دارد و همبستگی بالایی میان حکمرانی و نظارت (0/88) مشاهده می‌شود. همچنین، تحلیل‌های کیفی نشان می‌دهد فقدان شفافیت، ناهماهنگی نهادی و وابستگی به درآمدهای ناپایدار تراکم، چرخۀ معیوبی از تخلفات ساختمانی و افت کیفیت زندگی را ایجاد کرده است. ضرایب مسیر معنادار بر مبنای روش معادلات ساختاری بیانگر تأثیر قوی شفافیت اطلاعات (β=0.81) و حکمرانی میانی (β=0.72) بر نظام کنترلی است. همچنین، مشخص شد که بازار سوداگری زمین (β=0.76) و کیفیت ساخت و ایمنی (β=0.71) نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت زندگی شهری دارند. در سطح سیاستی، راه‌حل‌های یکپارچه‌ای شامل استقرار سامانۀ دیجیتال یکپارچه (پنجرۀ واحد)، تبدیل ضوابط به شاخص‌های عملکردمحور و طراحی ابزارهای مالی پایدار پیشنهاد و همچنین، اجرای پایلوت منطقه‌ای با طراحی تدریجی ـ مرحله‌ای و توسعۀ شاخص‌های پایش عملکرد به عنوان راهبرد عملیاتی برای تحقق اهداف پژوهش توصیه می‌شود.