فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف استخراج و تبیین اصول و راهبردهای شهرسازی اسلامی به‌ عنوان چارچوبی هنجاری و کاربردی برای سامان‌دهی بافت‌های زیارتی معاصر می‌خواهد به این پرسش پاسخ گوید که اصول و راهبردهای دستگاه معرفتی شهرسازی اسلامی برای سامان‌دهی بافت‌های زیارتی معاصر کدام‌اند؟ مطالعۀ موردی پژوهش بافت پیرامون حرم حضرت معصومه(س) در شهر قم بوده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ ماهیت، کیفی است و با رویکرد توصیفی ـ ‌تحلیلی در چارچوب پارادایم اسلامی ارزشی ـ ‌کاربردی به انجام رسیده است. داده‌ها از متون نظری و فقهی، اسناد رسمی شهری، مشاهدات میدانی و مصاحبه با خبرگان گردآوری و با تحلیل محتوای هدایت‌شده بررسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد بافت زیارتی شهر قم هم‌زمان تحت ‌تأثیر دو نیروی متضاد میراث تاریخی و قدسی و مداخلات شهری معاصر است. هم‌نشینی این دو نیرو موجب پیدایش چالش‌های محوری شامل تضعیف انسجام کالبدی و گسست سلسله‌مراتب فضایی، کاستن از عمق معنا و تجربۀ حسی و نمادین، به هم‌ خوردن منظر قدسی و خوانایی بصری و ناهماهنگی عملکردی، مدیریتی و اقتصادی شده است. تحلیل مکانی مصادیق نشان می‌دهد اثرات این چالش‌ها نه فقط کیفیت تجربۀ زیارت را کاهش می‌دهد، بلکه فرایند تولید و انتقال سرمایه‌های فرهنگی ـ اجتماعی را نیز تضعیف می‌کند. بر پایۀ این یافته‌ها، چهار محور اولویت‌دار راهبردی شامل تقویت انسجام فضایی و تثبیت حریم قدسی، ساماندهی عملکردی مسیرها و خدمات زیارتی، بازسازی تجربۀ معنایی ـ حسی و نمادین فضا و برقرارسازی مدیریت یکپارچه و شفافیت اقتصادی پیشنهاد می‌شوند. در مجموع، راهبرد کلان سامان‌دهی بافت زیارتی قم باید بر ایجاد فضایی منظم، آرام، معناگرا و انسان‌محور متمرکز باشد.