مکان‌یابی ساختمان‌های بلندمرتبه با تأکید بر نظریۀ خط آسمان و توسعۀ مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی (TOD) (نمونۀ موردی: شهر همدان)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 دانشجوی دکتری معماری، پردیس بین‌المللی کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/uep.2025.548168.1717
چکیده

پژوهش حاضر با هدف مکان‌یابی بهینۀ ساختمان‌های بلندمرتبه در شهر همدان، با تلفیق نظریۀ خط آسمان و توسعۀ مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی (TOD) انجام شده است. در این راستا، دو دسته معیار شامل معیارهای عملکردی (دسترسی، نزدیکی به حمل‌ونقل عمومی، اختلاط کاربری، پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، وجود پارکینگ) و معیارهای بصری (دید، تنوع در شکل و ظاهر، و ارتفاع) مورد ارزیابی قرار گرفت. روش تحقیق مبتنی بر مدل تلفیقی تحلیل سلسله‌مراتبی و سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (AHP–GIS) است که از طریق آن، داده‌های حاصل از نظرسنجی خبرگان و لایه‌های مکانی تحلیل شد. نتایج نشان داد شهرک بهشتی با وزن 0/431 بیشترین قابلیت را برای توسعۀ بلندمرتبه دارد، در حالی ‌که محله‌های جولان (0/310) و حاجی (0/258) در رتبه‌های بعدی قرار دارند. بر اساس یافته‌ها، دسترسی به شبکۀ حمل‌ونقل عمومی و حفظ دید و منظر شهری مهم‌ترین شاخص‌ها در مکان‌یابی ساختمان‌های بلندمرتبه محسوب می‌شوند. تحلیل‌ها بیانگر آن است که ترکیب دو رویکرد TOD و خط آسمان، ضمن تأمین نیازهای عملکردی شهر، به حفظ هویت بصری و خوانایی سیمای شهری کمک می‌کند. از منظر کاربردی، نتایج می‌تواند مبنای تصمیم‌سازی برای شهرداری و برنامه‌ریزان شهری به منظور کنترل ساخت‌وسازهای بلند و دستیابی به توسعۀ پایدار شهری در بافت‌های تاریخی و نوین همدان قرار گیرد.