فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه‌های اخیر، توسعۀ شتابان مراکز خرید شهری در ایران به‌ویژه در کلان‌شهرها، سیمای فضایی شهرها را به ‌طور بنیادین دگرگون کرده است. این روند با وجود کارکردهای اقتصادی و اجتماعی خود، در بسیاری موارد با غفلت از بسترهای هویتی و فرهنگی همراه بوده و به شکل‌گیری فضاهایی انجامیده که بیشتر بازتابی از الگوهای مصرفی و تجاری جهانی هستند تا ریشه‌های هویتی شهرهای ایرانی ـ اسلامی. بر این‌اساس، مقالۀ حاضر با هدف «شناخت آینده و شناسایی پیشران‌های کلیدی توسعۀ مراکز خرید از منظر ابعاد هویت اسلامی ـ ایرانی» تألیف شده است. پرسش‌های اصلی پژوهش عبارت‌اند از: «هویت شهر اسلامی ـ ایرانی در مراکز خرید سنتی و معاصر شهرهای امروز چگونه نمود می‌یابد؟» و «پیشران‌های کلیدی توسعۀ آتی مراکز خرید در شهرهای امروز به‌ویژه تبریز بر اساس تحلیل ساختاری کدام‌اند؟». در مجموع، ۲۶ متغیر به‌ عنوان شاخص‌های مؤثر بر هویت مراکز خرید شناسایی شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد از میان ۲۶ متغیر، ۱۰ متغیر به‌ عنوان پیشران‌های کلیدی در شکل‌دهی آیندۀ مراکز خرید تبریز نقش اساسی ایفا می‌کنند. این پیشران‌ها شامل رؤیت‌پذیری، بهره‌گیری از نشانه‌های اجتماعی، فرهنگی و مذهبی، سرزندگی، تصویر ذهنی قوی، اوقات فراغت و تفریح، جلوه‌های تبلیغاتی، خوانایی، ایمنی و امنیت هستند. نتایج بیانگر آن است که توجه به این مؤلفه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز تقویت هویت اسلامی ـ ایرانی در مراکز خرید معاصر شده و مانع از تبدیل آن‌ها به صرفاً عرصه‌های مصرفی شود. در مقابل، غفلت از این پیشران‌ها خطر تعمیق بحران هویتی و سلطه الگوهای مصرف‌گرایانه بر فضای شهری را به همراه خواهد داشت.