تبیین نقش و جایگاه مدیریت یکپارچۀ شهری در مدیریت بحران با رویکرد پدافند غیرعامل در کلان‌شهر کرج

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

doi
10.22034/uep.2025.534734.1668
چکیده

کلان‌شهر کرج، به دلیل رشد سریع جمعیت، توسعۀ کالبدی و آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها، در معرض مخاطرات طبیعی، محیطی و انسان‌ساز است. مدیریت شهری سنتی در ایران در مواجهه با این بحران‌ها ناکارآمد است و مدل‌های حکمرانی شهری در کشورهای توسعه‌یافته بر لزوم رویکرد جامع‌تر، یعنی مدیریت یکپارچۀ شهری، تأکید دارند. این پژوهش با هدف تبیین و ارزیابی شاخص‌های کلیدی مدیریت یکپارچۀ شهری در ارتقای تاب‌آوری شهری در مواجهه با بحران‌ها، با ادغام مؤلفه‌های پدافند غیرعامل، انجام شده است و تلاش می‌کند تصویری واقع‌بینانه از وضعیت موجود و چالش‌های اصلی ارائه دهد.روش تحقیق حاضر، بر اساس هدف، از نوع تحقیق کاربردی است و براساس نحوۀ گردآوری داده‌ها، از نوع روش توصیفی از شاخۀ پیمایشی محسوب می‌شود. ابتدا با مطالعۀ اسناد و مقالات، شاخص‌های اصلی مرتبط با موضوع شناسایی و چارچوب نظری برای تحلیل فراهم شد. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‌های جمع‌‌آوری‌شده از طریق پرسشنامه، آمار تحلیلی با مدل‌سازی معادلات ساختاری و تفسیری مطرح شد. داده‌‌های جمع‌آوری‌شده به کمک روش‌‌های آماری، تبدیل به اطلاعات شدند و با استفاده از نرم‌‌افزار SPSS  و Smart PlS و لیزرل مورد آزمون قرار گرفتند.یافته‌ها نشان می‌دهد مدیریت یکپارچۀ شهری و بحران در کرج با محدودیت‌های ساختاری و عملکردی مواجه است. ضعف هماهنگی نهادی و ناکارآمدی زیرساخت‌ها، تاب‌آوری شهری را کاهش می‌دهد. نتایج آزمون فریدمن و تحلیل ISM نشان می‌دهد کیفیت زندگی، توانمندسازی و مشارکت محلی و اجتماعی از اهمیت بالایی برخوردارند، اما فقدان اجرای عملیاتی و مشارکت عمومی موجب واکنشی بودن مدیریت بحران و کاهش اثرگذاری پدافند غیرعامل می‌شود.