فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

    ماهیت دولت در ایران، یکی از مشاجره برانگیزترین مسائل در بین پژوهشگران علوم سیاسی بوده­است.  برخلاف دولت­های جدیدی که در عصر پسااستعمار به وجود آمده­اند، دولت در ایران دارای قدمت زیادی است؛ به گونه­ای که از آن به عنوان نخستین دولت تاریخ یاد می­شود. پس از پایان جنگ جهانی دوم و طرح مکاتب متعارض توسعه مانند مکتب نوسازی و مارکسیستی، ماهیت دولت در ایران مورد تامل نظری قرار گرفت؛ بخش عمده این نظریات ناظر بر ماهیت مارکسیستی بویژه تفسیر استالینیستی از صورت بندیهای پنجگانه اقتصادی – اجتماعی تاریخ بشر از دولت در ایران بود. بخش دیگری از نظریات دولت، در نقد و نقض نظریات مذکور بود. ماهیت دولت در ایران مساله اصلی این مقاله است و در پاسخ به سؤال چیستی ماهیت دولت در ایران پیشا­پهلوی، این فرضیه صورت­بندی شده­است: با توجه به ریشه­ های اقلیمی و زیست بوم ایران و غلبه ایلات، می­توان صورت­بندی « دولت- ایل»  را برای ایران پیشا­پهلوی بویژه از سلجوقیان تا پایان قاجار پیشنهاد کرد. دولت – ایل  که ناشی از  ویژگی­های هویتی،  سازمانی و نظامی ساختار ایلی بود، هم بر شکل­گیری دولت­ توسط ایلات برتر اطلاق دارد و  هم ایلاتی را  شامل می­شود که بدون آنکه حکومت تشکیل داده­باشند، به مثابه شبه دولت­هایی در قلمرو خود حکومت می­کردند. این فرضیه با رهیافت جامعه شناسی تاریخی و تحلیل ماهیت دولت­های حاکم از صفویه تا  پایان قاجار  با روش توصیفی تحلیلی پردازش شده­است.