فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهشهرها با داشتن تنوع زیادی از جاذبه‌های اولیه و فرعی به عنوان مقصد گردشگری انتخاب می‌شوند و سازمان جهانی گردشگری ملل متحد این نوع از فعالیت گردشگری را که در فضای شهری انجام می‌شود، گردشگری شهری می‌نامد. گردشگری شهری نقش بسیار مهمی در توسعۀ شهرها نیز ایفا می‌کند، زیرا امروزه بسیاری از شهرها میزبان تعداد قابل توجهی از گردشگران هستند و در مبحث توسعه، صنعت گردشگری به عنوان ابزاری سودمند برای توسعۀ محلی تلقی می‌شود که به عنوان پاسخی مثبت به تغییرات منفی اقتصادی است. هنگامی که جامعه‌ای به مقصد گردشگران تبدیل می‌شود، فعالیت‌های گردشگران بر زندگی ساکنان آن جامعه تأثیر می‌گذارد، به طوری که صنعت گردشگری را می‌توان به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی ساکنان مقاصد گردشگری دانست. توسعۀ گردشگری در مناطق شهری می‌تواند اثرات بسیار زیادی روی کیفیت زندگی شهروندان بگذارد. توسعۀ گردشگری منضمن توجه به توسعه در همۀ سطوح فردی، سازمانی، ملی و بین‌المللی است و پایداری آن مستلزم استفاده از منابع، مدیریت، سرمایه‌گذاری، پیشرفت فناوری و تغییر ساختاری و نهادی است که با بازه‌های حال و آیندۀ بشر سازگار باشد.مواد و روش‌هاپژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوۀ اجرا، پیمایشی ـ کمی است. جامعۀ آماری تحقیق را شهروندان شهر کرمان تشکیل داده که طبق سرشماری سال 1395 جمعیت این شهر برابر با 537718 نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 384 نفر به صورت تصادفی ساده به عنوان نمونه انتخاب شده است. به منظور گردآوری داده‌ها و اطلاعات تحقیق، از پرسشنامۀ محقق‌ساخته استفاده شده است که روایی صوری و محتوایی پرسشنامه پس از آنکه ایرادهای آن توسط اساتید و کارشناسان مشخص شد، ایرادهای مورد نظر دوباره اصلاح شده و پس از بررسی‌های دوباره توسط اساتید و کارشناسان روایی آن مورد تأیید قرار گرفته است. همچنین، به منظور به دست آوردن پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده که مقدار آلفای به‌دست‌آمده برای پرسشنامه برابر با 0/78 بوده است که پایایی مناسب پرسشنامه را برای سنجش متغیرهای تحقیق نشان می‌دهد. در این تحقیق از شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی به همراه 24 گویه استفاده شده است (جدول 1). به منظور تجزیه‌و‌تحلیل یافته‌های تحقیق از آزمون تی تک نمونه‌ای، تحلیل رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر استفاده شده است.یافته‌هایافته‌های پژوهش به دو صورت توصیفی و استنباطی مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفته است. نتایج یافته‌های توصیفی نشان داد 59 درصد از پاسخ‌گویان را مردها و 41 درصد را زنان تشکیل داده‌اند. از نظر وضعیت تأهل 64 درصد را متأهل‌ها و 36 درصد نیز مجردها به خود اختصاص داده‌اند. از نظر سنی 21 درصد در گروه سنی 21 تا 30 سال، 33 درصد در گروه سنی 41 تا 50 سال، 17 درصد در گروه سنی 41 تا 50 سال، 20 درصد در گروه سنی 51 تا 60 سال و 9 درصد نیز در گروه سنی بالاتر از 60 سال قرار دارند. از نظر تحصیلی 13 درصد از فراوانی در گروه تحصیلی زیر دیپلم، 21 درصد در گروه تحصیلی دیپلم، 8 درصد در گروه تحصیلی فوق دیپلم، 35 درصد در گروه تحصیلی کارشناسی و 20 درصد نیز در گروه تحصیلی کارشناسی ارشد و بالاتر قرار دارند. از نظر اشتغال 27 درصد در گروه شغلی کارمند، 11 درصد در گروه دانشجویان، 15 درصد در گروه خانه‌دار، 36 درصد در گروه شغلی آزاد و 11 درصد نیز در گروه بازنشستگان قرار دارند.نتیجه‌گیرینتایج پژوهش نشان داد توسعۀ گردشگری اثرات زیادی روی متغیرهای کیفیت زندگی گذاشته که بیشتر مواقع این اثرات مثبت و موجب بهبود وضعیت آن متغیر شده است. نتایج بررسی وضعیت کیفیت زندگی در شهر کرمان نشان داد وضعیت متغیرهای اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی کیفیت زندگی در وضعیت مطلوب قرار دارند. نتایج بررسی اثرات توسعۀ گردشگری بر کیفیت زندگی نشان داد توسعۀ گردشگری بیشترین تأثیر را بر متغیر اقتصادی کیفیت زندگی داشته و بر متغیرهای اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی نیز تأثیر‌گذار بوده است. نتایج پژوهش بیانگر این است که اثرات گردشگری بر شهرها متنوع هستند و می‌توانند هم مثبت و هم منفی باشند. به طور کلی، گردشگری می‌تواند به توسعۀ اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد شهرها کمک کند. از سوی دیگر، گردشگری می‌تواند به ایجاد مشکلات محیطی، اجتماعی و فرهنگی نیز منجر شود، به‌خصوص اگر به صورت غیرپایدار و بدون برنامه‌ریزی انجام شود. بنابراین، توسعۀ گردشگری علاوه‌ بر اینکه می‌تواند موجب بهبود کیفیت زندگی شهروندان شود به همان اندازه نیز می‌تواند موجب خسارت به محیط‌های شهری شود و به بروز ناهنجاری‌های اجتماعی نیز کمک کند. از جمله محدودیت‌های که بر سر راه توسعۀ گردشگری در شهرها و به‌خصوص شهر کرمان وجود دارد می‌توان به موانع اقتصادی، فرهنگی، زیرساختی و اجتماعی و حتی سیاسی نیز اشاره کرد. وجود برخی قوانین که دسترسی گردشگران را به برخی مناطق محدود می‌کند، هزینه‌های بالای اقامت، حمل‌و‌نقل و تفریحات، عدم تخصیص بنزین آزاد به خودروهای شخصی، مشکلات بهداشتی، کمبود زیرساخت همچون هتل و مهمانسراها، کمبود آموزش در زمینۀ گردشگری برای ساکنان محلی و کمبود تبلیغات و اطلاعات در مورد جاذبه‌های گردشگری می‌توان اشاره کرد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود که مسئولان امر به‌خصوص مدیران شهری تا جایی که امکان‌پذیر است موانع موجود بر سر راه توسعۀ گردشگری در شهر کرمان را کاهش دهند تا علاوه‌ بر سفر راحت برای گردشگران باعث افزایش تعداد گردشگران داخلی و خارجی نیز در شهر شوند. در نهایت، یادآوری این نکته ضروری است که گردشگری می‌تواند یک ابزار قدرتمند برای توسعۀ شهری باشد، اما باید به طور پایدار و مسئولانه مدیریت شود تا بتوان از فواید آن بهره برد و از آثار منفی آن جلوگیری کرد.