فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهامروزه، صنعت به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعۀ اقتصادی، نقش محوری در پیشرفت مناطق کمتر‌توسعه‌یافته ایفا می‌کند. این بخش به دلیل قابلیت جابه‌جایی و انطباق عوامل تولید با شرایط مختلف جغرافیایی، نسبت به بخش کشاورزی از انعطاف بیشتری برخوردار است. ارتباطات پیشین و پسین صنعت با سایر بخش‌های اقتصادی، آن را به ابزاری مؤثر برای ساماندهی منابع و تحقق توسعۀ پایدار تبدیل کرده است. فرایند صنعتی‌ شدن از چنان نقش محوری‌ای برخوردار است که می‌توان دستاوردهای فناورانۀ سه قرن گذشته را عامل اساسی پیشرفت و رونق اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته در عصر حاضر دانست. از این‌رو، صنعتی‌ شدن به عنوان یک تصمیم تعیین‌کننده و نیازی اجتناب‌ناپذیر برای پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشورها تلقی می‌شود. بر این‌اساس، بیشتر کشورها با برنامه‌ریزی‌ و سیاست‌گذاری‌های هدفمند به سمت صنعتی ‌شدن حرکت می‌کنند. یکی از این سیاست‌ها، احداث شهرک‌های صنعتی است که با هدف تجمیع فعالیت‌های تولیدی و صنعتی در یک محدودۀ جغرافیایی مشخص طراحی می‌شوند. این شهرک‌ها با جذب سرمایه، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد و توسعۀ صنایع خدماتی و پشتیبان، به تحقق اهداف اجتماعی ـ اقتصادی کمک می‌کنند. با این‌حال، توسعۀ شهرک‌های صنعتی می‌تواند چالش‌هایی مانند آلودگی محیط‌ زیست را نیز به همراه داشته باشد.در ایران، سابقۀ احداث شهرک‌های صنعتی به سال 1333 و تأسیس اولین شهرک صنعتی در کرج باز می‌گردد. شهرک صنعتی سلیمان صباحی آران و بیدگل (استان اصفهان) که در سال 1370 تأسیس شد، با میزبانی بیش از 500 واحد صنعتی، به‌ویژه در صنعت فرش ماشینی، به یکی از مراکز کلیدی صنعتی منطقه تبدیل شده است. اقتصاد آران و بیدگل به طور قابل‌ توجهی به این شهرک وابسته است و حضور کارگران در آن، منبع اصلی درآمد و اشتغال منطقه را تشکیل می‌دهد.با وجود پژوهش‌های متعدد دربارۀ نقش شهرک‌های صنعتی در توسعۀ اقتصادی ایران، تأثیرات اقتصادی شهرک صنعتی سلیمان صباحی بر شهر آران و بیدگل تا کنون بررسی نشده است. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف، به ارزیابی تأثیرات این شهرک بر شاخص‌های کلیدی توسعۀ اقتصادی، شامل ایجاد اشتغال، افزایش درآمد و بهبود کیفیت زندگی می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که ایجاد و توسعۀ شهرک صنعتی سلیمان صباحی چه تأثیری بر شاخص‌های توسعۀ اقتصادی شهر آران و بیدگل داشته است؟ فرضیۀ پژوهش بر این است که این شهرک تأثیر مثبتی بر شاخص‌های توسعۀ اقتصادی منطقه داشته است.مواد و روش‌هااین پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد کمی و کاربردی است. جامعۀ آماری شامل 92287 نفر از ساکنان شهر آران و بیدگل بود. نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده انجام شد و با استفاده از فرمول کوکران و خطای 5 درصد، حداقل حجم نمونه 383 نفر تعیین شد. برای اطمینان از کفایت داده‌ها، 440 پرسشنامه توزیع شد که پس از حذف 40 پرسشنامۀ ناقص یا غیر‌معتبر، 400 پرسشنامۀ معتبر (91 درصد نرخ پاسخ‌دهی) برای تحلیل انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، پرسشنامۀ محقق‌ساخته با 13 سؤال در مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای بود که ابعاد اصلی شاخص اقتصادی مانند اشتغال و درآمد را پوشش می‌داد. سؤالات مثبت (11 سؤال) و منفی (2 سؤال شامل افزایش قیمت زمین و مسکن و تغییر کاربری اراضی) به صورت تصادفی در پرسشنامه قرار گرفتند تا از سوگیری پاسخ جلوگیری شود. سؤالات منفی برای تحلیل یکنواخت در نرم‌افزار SPSS ریکود شدند.روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط پنج متخصص اقتصاد منطقه‌ای و روش تحقیق تأیید شد. پایایی ابزار با ضریب آلفای کرونباخ (0/87) محاسبه شد که نشان‌دهندۀ پایایی بالای پرسشنامه است. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. برای توصیف داده‌ها، از شاخص‌های آماری توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی و درصد) و برای آزمون فرضیات، از آزمون‌های T تک‌نمونه‌ای (مقایسۀ میانگین شاخص‌ اقتصادی با مقدار مرجع 3)، فریدمن (رتبه‌بندی متغیرها) و T گروه‌های مستقل (مقایسۀ پاسخ‌های مردان و زنان) استفاده شد. سطح معناداری آزمون‌ها 0/05 بود و نرمال بودن داده‌ها با آزمون کولموگروف ـ اسمیرنوف تأیید شد. همچنین، 13 متغیر کلیدی اقتصادی، از جمله ایجاد اشتغال، افزایش درآمد، کاهش فقر، جذب سرمایه‌گذاری و تغییر کاربری اراضی، با تعاریف عملیاتی مشخص انتخاب شدند تا تأثیرات شهرک صنعتی به صورت جامع بررسی شود.یافته‌هانتایج آزمون T تک‌نمونه‌ای نشان داد میانگین کل شاخص اقتصادی (3/50) به ‌طور معناداری بالاتر از مقدار مرجع 3 است (p<0.05) و اندازۀ اثر کوهن (d=0.74) اثر بزرگ را تأیید کرد. این یافته نشان‌دهندۀ تأثیر مثبت و قابل ‌توجه شهرک صنعتی سلیمان صباحی بر توسعۀ اقتصادی شهر آران و بیدگل است. بررسی میانگین متغیرهای شاخص اقتصادی نشان داد از 13 متغیر، تنها متغیر «بهبود وضعیت پس‌انداز شهروندان» میانگینی کمتر از مقدار مرجع (3) داشت. سایر متغیرها میانگین بالاتر از حد متوسط را نشان دادند. با این‌حال، افزایش قابل توجه میانگین دو متغیر «افزایش قیمت زمین و مسکن» و «تغییر کاربری اراضی» که معمولاً به عنوان پیامدهای منفی توسعۀ اقتصادی تلقی می‌شوند، نشان‌دهندۀ چالش‌هایی در دسترسی به مسکن و پایداری محیط‌ زیست در منطقه است.نتایج آزمون فریدمن نشان‌دهندۀتفاوت معنادار در رتبه‌بندی متغیرها توسط پاسخ‌دهندگان بود. به بیان دیگر، پاسخ‌دهندگان اهمیت متفاوتی برای متغیرهای پژوهش قائل شدند. در این راستا متغیر «افزایش قیمت زمین و مسکن» با میانگین رتبۀ 9/76 بالاترین اهمیت و متغیر «بهبود وضعیت پس‌انداز شهروندان» با میانگین رتبۀ 4/60 کمترین اهمیت را از دیدگاه پاسخ‌دهندگان داشت.نتایج آزمون T گروه‌های مستقل نشان داد تفاوت معناداری بین پاسخ‌های مردان (میانگین 3/54) و زنان (میانگین 3/44) وجود ندارد، که نشان‌دهندۀ تأثیر اندک جنسیت بر ادراک شاخص‌ اقتصادی است. نتیجه‌گیرییافته‌ها نشان داد شهرک صنعتی سلیمان صباحی تأثیر مثبت و معناداری بر توسعۀ اقتصادی شهر آران و بیدگل داشته است. این تأثیر به‌ویژه در متغیرهای ایجاد اشتغال، افزایش تولید و افزایش صادرات محصولات مشهود است. با این‌حال، متغیرهای افزایش قیمت زمین و مسکن و تغییر کاربری اراضی به عنوان چالش‌های اصلی شناسایی شدند که می‌توانند پایداری توسعه را تهدید کنند. برای تقویت اثرات مثبت و کاهش چالش‌ها، پیشنهاد می‌شود: 1) تنظیم مقررات برای کنترل سوداگری ملکی و تأمین مسکن ارزان‌قیمت، 2) نظارت دقیق بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی، و 3) استفاده از سیستم‌های بازچرخانی آب در واحدهای صنعتی برای مدیریت منابع آب در منطقۀ کویری.برای تحقیقات آتی، بررسی اثرات بلندمدت شهرک بر نابرابری درآمدی و پیامدهای اجتماعی و زیست‌محیطی توصیه می‌شود. این پژوهش به دلیل تمرکز بر یک شهرک خاص، قابلیت تعمیم محدودی دارد و بررسی‌های بیشتر در سایر مناطق ضروری است.