فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهاصطلاح زندگی بین نسلی توسط پروفسور هالینا اسکیبنیوسکا (Halina Skibniewska) به عنوان بخشی از مفهوم یک فرایند چرخه‌ای که در آن نسل‌های متوالی در کنار هم زندگی می‌کنند معرفی شد. این راه‌حل مسکن یک مدل آزمایشی در نظر گرفته می‌شد که محبوبیت گسترده‌ای پیدا نکرد. از آغاز قرن بیست و یکم، شاهد روندی از نسل‌های متوالی یک خانواده هستیم که در مجاورت بسیار نزدیک زندگی می‌کنند، که عمدتاً ناشی از شرایط اجتماعی ـ اقتصادی است. مسکن اجتماعی بین نسلی یک ایدۀ جدید بر اساس یک مدل قدیمی است. افراد در سنین مختلف با هم زندگی می‌کنند و مهارت‌ها و زمان خود را به اشتراک می‌گذارند. در گذشته، این تمایل در خانواده‌های گسترده یا جوامع محلی به هم پیوسته بود و اخیراً این ایده در تأمین مسکن برخی از افراد سالخورده مطرح شده است. ایدۀ موضوع این است که چنین مشارکتی را می‌توان در میان افراد غیر مرتبط، زندگی مستقل، مدرن و سود متقابل به اشتراک گذاشت. در واقع هدف این نوع مسکن، تقویت روابط اجتماعی و حمایت متقابل میان نسل‌ها، به‌ویژه بین سالمندان و نسل‌های جوان‌تر است. در این مدل، علاوه بر فراهم کردن مسکن مناسب و به‌صرفه، تلاش می‌شود تا فضاهایی برای تعامل اجتماعی، حمایت روانی و تأمین نیازهای مختلف افراد از همۀ گروه‌های سنی فراهم شود.مواد و روش‌هاپژوهش حاضر با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی ـ توصیفی با استفاده از روش پیمایش به بررسی مهم‌ترین شاخص‌های ایجاد مسکن اجتماعی بین نسلی برای سالمندان در شهر تهران پرداخته است. ابتدا با استفاده از تحلیل محتوای مطالعات موجود مهم‌ترین شاخص‌های مسکن اجتماعی بین نسلی با بهره‌گیری استخراج شد. سپس، با استفاده از پرسشنامه مشتمل بر 25 سؤال مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفت. برای سنجش سؤال‌های موجود از جامعۀ آماری شامل 120نفر از طراحان، برنامه‌ریزان و مدیران شهری، متخصصان توان بخشی و نگهداری سالمندان، مشاوران روان‌شناختی سالمندی و سایر متخصصان مرتبط با حوزۀ سالمندان کلان‌شهر تهران بود با استفاده از روش کوکران بهره گرفته شد. شاخص‌های مورد بررسی در این مطالعه‌، خدمات و تسهیلات، پایداری زیست‌محیطی، امنیت و ایمنی، کالبدی، حمایت اجتماعی و فرصت‌های تعاملی بود. ابزار تحقیق، پرسشنامه و پایایی با استفاده از آزمون ضریب آلفای کرونباخ در تمام شاخص‌ها بالاتر از 0/7 شامل خدمات و تسهیلات (0/813)، پایداری زیست‌محیطی (0/763)، امنیت و ایمنی (0/762)، کالبدی (0/882)، حمایت اجتماعی (0/760) و فرصت‌های تعاملی (0/885) مورد تأیید قرار گرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های آینده‌پژوهی در چند بخش شامل پویش محیطی (برای جمع‌آوری شاخص‌های مربوطه) و تکنیک آثار متقابل (استفاده از نرم‌افزار سناریوویزارد برای تدوین سناریو) است. وزن‌دهی به پرسشنامه به ‌صورت مقایسه‌ای زوجی و میزان ارتباط بین متغیرها با اعداد بین 3- تا 3 بوده است. روایی این پرسشنامه توسط جامعۀ آماری مورد تأیید واقع شد. پرسشنامه‌های تکمیل‌شده را در نرم‌افزار سناریوویزارد و از طریق دستور Ensemble وارد شدند؛ و درنهایت سناریوهای سازگار و ضعیف شناسایی و تحلیل شدند.یافته‌هابررسی وضعیت مسکن اجتماعی بین نسلی سالمندان در شهر تهران نشان داد فرصت‌های تعاملی با میانگین 2/823 بالاترین میانگین را بین شاخص‌ها دارد که بیانگر اهمیت بالای این مؤلفه در ساختار مسکن بین نسلی برای سالمندان است. این امر مؤید ضرورت ایجاد فضاهایی است که تعاملات بین نسلی را تسهیل کند و به نوعی ارتباطات اجتماعی سالمندان را تقویت کند. از سوی دیگر، خدمات و تسهیلات با میانگین 1/4833 کمترین میانگین را دارد، که نشان‌دهندۀ نواقص جدی در این بخش و نیاز به توجه بیشتر در بهبود زیرساخت‌های خدماتی است. میانگین‌های سایر شاخص‌ها (پایداری زیست‌محیطی، امنیت و ایمنی، کالبدی و حمایت اجتماعی) نسبتاً نزدیک به هم و در بازۀ 1/76 تا 1/88 قرار دارند. این وضعیت تقاضا برای ایجاد تعادل بین این مؤلفه‌ها در طراحی مسکن اجتماعی بین نسلی را نمایش می‌دهد. همچنین، تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد مسائل مربوط به بهبود کیفیت زندگی، از جمله دسترسی به خدمات رفاهی، امنیت، و استفادۀ بهینه از منابع طبیعی، تأثیر زیادی بر نظر افراد دارند. شاخص‌های محیطی و ایمنی بیشترین اولویت را در ارزیابی‌ها به خود اختصاص داده‌اند، در حالی که شاخص‌هایی که به مسائل روزمره‌ای مانند حمل‌و‌نقل عمومی و دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی مرتبط هستند، از نظر اهمیت در اولویت کمتری قرار دارند. این تحلیل نشان‌دهندۀ آن است که به‌ طور کلی، مسائل ایمنی، رفاه اجتماعی و توجه به محیط زیست، از جمله موضوعاتی هستند که افراد بیشترین دغدغه را در مورد آن‌ها دارند.نتیجه‌گیریمسکن بین نسلی سالمندان در تهران، یکی از چالش‌های مهم و فراگیر جامعه‌ای است که به توجه و اقدام فوری نیاز دارد. با توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه، نیاز به ایجاد فضایی مساعد و مناسب برای زندگی سالمندان احساس می‌شود. چالش‌های موجود در حوزۀ مسکن و زندگی سالمندان، به‌ویژه در شهرهای بزرگ و پرجمعیتی مانند تهران، نیازمند توجه و اقدام جدی است. سالمندان به عنوان بخشی از جمعیت که تجارب و هنجارهای فرهنگی را به نسل‌های بعدی منتقل می‌کنند، باید در محیطی مناسب و ایمن زندگی کنند که دسترسی به خدمات بهداشتی، اجتماعی و فرهنگی را برایشان تسهیل کند. وضعیت کلی مسکن اجتماعی بین نسلی سالمندان در تهران با چالش‌های جدی روبه‌رو است. وجود تعداد زیادی از وضعیت‌های بحرانی و در آستانۀ بحران، نیاز به توجه ویژه به مؤلفه‌های مختلف از جمله خدمات و تسهیلات، پایداری زیست‌محیطی و حمایت اجتماعی را نشان می‌دهد‌. برای بهبود وضعیت کنونی، مداخلات مستمر و برنامه‌ریزی در راستای تکمیل و بهبود کیفیت خدمات، افزایش حمایت اجتماعی و توجه به ابعاد کالبدی و زیست‌محیطی الزامی است. این مداخلات به‌ منظور ایجاد یک محیط حمایتی و تسهیلگر برای سالمندان در تهران و به‌ویژه در زمینۀ مسکن اجتماعی ضروری به نظر می‌رسد.بنابراین راهبردهای پیشنهادی، از طراحی و ساخت مسکن مناسب و حمایت‌های اقتصادی گرفته تا تقویت روابط اجتماعی و قوانین حمایتی، می‌توانند به ایجاد فضایی مساعد و متناسب با نیازهای سالمندان کمک کنند. این استراتژی‌ها نه تنها به بهبود کیفیت زندگی سالمندان کمک می‌کند، بلکه به تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش همبستگی بین نسل‌ها نیز منجر می‌شود. به منظور تحقق این اهداف، لازم است که تمامی ذی‌نفعان اعم از دولت، نهادهای غیر دولتی، جامعۀ محلی و خانواده‌ها، همکاری نزدیکی داشته باشند. با بهره‌برداری از فناوری‌های نوین، تأمین اعتبارهای مناسب و ایجاد بسترهای آموزشی، می‌توان به ساخت جامعه‌ای پایدار و حامی سالمندان رسید. در نهایت، با ایجاد فضایی حمایت‌گر و احترام‌آمیز برای سالمندان، نه تنها کیفیت زندگی آن‌ها بهبود می‌یابد، بلکه جامعه به عنوان یک کل نیز از ارزش‌ها و تجربیات آنان بهره‌مند خواهد شد.