امتداد حکمت عملی ابن‌مقفع در داستان های کلیله و دمنه

نویسندگان
doi
10.22099/jrt.2026.55889.3388
چکیده

عبدالله بن مقفع از نخستین متفکران مسلمان صاحب اثر در حوزۀ تالیف و ترجمۀ آثار مرتبط با حکمت عملی است. حکمت عملی در منظومۀ فکری ابن‌مقفع به‌معنای فرونسیس یا فرآورده­های عقل عملی در حوزۀ تطبیق قواعد کلی عمل ارادی، بر مصادیق جزئی آن است. خطوط اصلی تفکر حکمی ابن‌مقفع در این عرصه، عبارت‌اند از: توجه به جنبۀ آموزشی حکمت، تاکیدبر جایگاه عقل، توجه به دین و نقش بی­بدیل آن در سعادت فردی و اجتماعی، توجه ویژه به سیاست مدنی، اخلاق فردی و اجتماعی. این خطوط فکری کلی در ترجمۀ کلیله و دمنه توسط ابن‌مقفع به‌صورت برجسته­ای قابل مشاهده است. در این مقاله با شیوۀ توصیفی˗تحلیلی و با رویکردی میان‌رشته‌ای که ادبیات، فلسفه و سیاست را در هم می‌آمیزد، چیستی حکمت عملی ازنظر ابن‌مقفع تبیین شده است. در ادامه، خطوط کلی تفکر ابن‌مقفع در حوزۀ حکمت عملی دسته­بندی و در نهایت، این خطوط کلی بر داستان­های اصلی کلیله و دمنه تطبیق داده شده است.