فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهافزایش جمعیت شهری به همراه خود مسائلی همچون افزایش تراکم ترافیک، آلودگی هوا، افزایش نیاز به خدمات ‌شهری، افزایش نیاز به تفریح و موارد دیگر دارد. به بیان دیگر، شهر‌ها همراه با رشد و توسعه با چالش حفظ کیفیت ‌زندگی ‌شهری روبه‌رو می‌شوند. از طرفی، علاوه بر افزایش جمعیت در شهرها، روند جهانی‌ شدن به کم‌رنگ و مبهم شدن هویت‌ فرهنگی در شهرها منجر شده ‌است. این موضوع به‌ویژه در شهرهای تاریخی به عنوان یک مسئله مطرح است، چراکه از بین رفتن هویت‌ فرهنگی در این شهرها می‌تواند اثرات نامناسب بر ارزش‌های تاریخی ـ فرهنگی بگذارد. شهر اصفهان که به عنوان یک شهر تاریخی ـ فرهنگی در سطح جهانی شهرت دارد نیز با مسئلۀ کاهش کیفیت ‌زندگی ‌شهری و مبهم بودن هویت ‌فرهنگی روبه‌رو شده است. این مسئله به صورت خاص در منطقۀ 3 شهر اصفهان به عنوان منطقۀ تاریخی و دارای ارزش‌های هویتی و تاریخی اهمیت و ضرورت دارد. با این‌وجود، نوع ارتباط کیفیت‌ زندگی ‌شهری و هویت ‌فرهنگی در شهر اصفهان وضعیت مبهمی دارد. بنابراین، این پژوهش به دنبال روشن ساختن ارتباط کیفیت‌ زندگی ‌شهری و هویت ‌فرهنگی ساکنان منطقۀ 3 شهر اصفهان با بهره‌گیری از مدل معادلات ساختاری است تا بتوان علاوه بر حفظ و تقویت هویت‌ فرهنگی، کیفیت ‌زندگی‌ شهری را نیز ارتقا داد. مواد و روش‌هااین پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. به منظور جمع‌آوری داده‌ها از روش‌های مطالعۀ کتابخانه‌ای، پیمایش میدانی، توزیع پرسشنامۀ ‌شهروندی و مصاحبۀ شهروندی استفاده شده ‌است. جامعۀ آماری ساکنان منطقۀ 3 شهر اصفهان بوده و به منظور تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران با اطمینان 95 درصد استفاده شد. بنابراین، حجم نمونه به میزان 384 تعیین و برای دو مفهوم کیفیت‌ زندگی ‌شهری و هویت‌ فرهنگی پرسشنامۀ جداگانه طراحی و توزیع شد. برای کیفیت زندگی شهری 13 گویه و برای هویت ‌فرهنگی 32 گویه در 5 بعد هویت تاریخی و آداب و رسوم ـ هویت خانوادگی و شخصی ـ هویت مذهبی ـ هویت ملی ـ ویژگی‌های تمدنی (زبان، علم، هنر) در نظر گرفته شد. در پژوهش حاضر دو فرضیه مطرح شد. فرضیۀ اول اثرگذاری معنادار هویت‌ فرهنگی بر کیفیت‌ زندگی ‌شهری و فرضیۀ دوم، اثرگذاری معنادار کیفیت ‌زندگی‌ شهری بر هویت ‌فرهنگی بوده که با بهره‌گیری از نرم‌افزار Smart PLS و طراحی معادلات ساختاری دو فرضیه بررسی شد.یافته‌هادر رابطه با فرضیۀ اول (اثرگذاری معنادار هویت‌ فرهنگی بر کیفیت ‌زندگی ‌شهری) مقدار R2 برابر با 0/541 به دست آمد که به معنای اثرگذاری هویت‌ فرهنگی بر کیفیت ‌زندگی ‌شهری است. از طرفی، نتایج دادۀ ‌آماری F2 و میزان تأثیر مستقیم نشان داد تنها دو بعد هویت ‌فرهنگی شامل (هویت‌ تاریخی ‌و ‌آداب ‌و ‌رسوم با 0/451 F2 و تأثیر مستقیم 0/621) و (هویت‌ ملی با F2 0/109 و تأثیر مستقیم 0/420) دارای تأثیر معنادار بر کیفیت ‌زندگی ‌شهری است، اما تأثیر سایر ابعاد تأیید نشد. بنابراین، در مجموع برای فرضیۀ اول یافته‌ها نشان دادند هویت‌ فرهنگی دارای اثر محدود بر کیفیت‌ زندگی ‌شهری است. در رابطه با فرضیۀ دوم (اثرگذاری معنادار کیفیت ‌زندگی ‌شهری بر هویت‌ فرهنگی) یافته‌ها نشان داد کیفیت ‌زندگی ‌شهری بر هویت ‌فرهنگی تأثیر قابل توجه دارد. مقدار R2‏ - F2 و تأثیر مستقیم برای 4 بعد هویت ‌فرهنگی نشان‌دهندۀ اثرگذاری قابل‌ توجه کیفیت‌ زندگی ‌شهری بر ابعاد هویت ‌فرهنگی دارد. در ادامه، پس از تعمیم نتایج نمونۀ آماری به کل جامعه با استفاده از ابزار Bootstrapping، مقدار t-value نیز نشان‌دهندۀ وجود ارتباط معنادار میان هویت‌ فرهنگی و کیفیت‌ زندگی ‌شهری در منطقۀ 3 شهر اصفهان بوده است.نتیجه‌گیرینتایج معادلات ساختاری نشان داد کیفیت‌ زندگی ‌شهری بر 4 بعد هویت تاریخی و آداب و رسوم، هویت خانوادگی و شخصی، هویت مذهبی و هویت ملی دارای اثرگذاری بالا و معنادار است. بنابراین، از این پژوهش این نتیجه به دست می‌آید که با ارتقای کیفیت زندگی شهری می‌توان هویت فرهنگی را حفظ و تقویت کرد. همچنین، این نتیجه در رابطه با منطقۀ 3 شهر اصفهان به دست آمده که تغییرات کالبدی، و سیاست‌های اجتماعی ـ اقتصادی و برنامه‌های شهری بر شکل‌گیری هویت خانوادگی و شخصی، هویت مذهبی و هویت ملی تأثیردارد. نتایج این پژوهش نشان داد ‌در منطقۀ 3 شهر اصفهان هویت ملی و هویت خانوادگی و شخصی به دلیل بافت بومی منطقه و وجود آثار تاریخی با شهرت جهانی، بیشترین اثر را از وضعیت کیفیت‌ زندگی ‌شهری می‌گیرد. بنابراین، پیشنهاد‌هایی در زمینه‌های حمل‌ونقل شهری، رویدادمداری و فعال‌سازی پتانسیل‌های تاریخی فرهنگی در راستای ارتقای کیفیت ‌زندگی‌ شهری با در نظر گرفتن حفظ و افزایش هویت‌فرهنگی در منطقۀ 3 شهر اصفهان ارائه شد.