تعیین معیار و شاخص‌های کمی و کیفی انتخاب پارک آبخیز (مطالعۀ موردی: حوزه‌های آبخیز ادارۀ کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران - ساری)

نویسندگان

1 استاد، رشته تخصصی، مهندسی صنایع، مهندسی مواد و صنایع، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل ، بابل ، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه مهندسی آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی ساری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری- ایران

3 استادیار گروه مهندسی آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی ساری- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری- ایران

4 دانشیار گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران.

doi
10.22080/jtpd.2025.27242.3894
چکیده

زمینه و هدف: پارک آبخیز با نمایش فعالیت­های آبخیزداری و آبخوان‌داری به­عنوان عناصر اصلی چیدمان فضای پارک، ضمن حفاظت از منابع طبیعی و کاهش مخاطرات طبیعی، امکانات تفرجی و آموزشی را فراهم می­آورد. این پژوهش به تعیین ابعاد و معیارهای انتخاب پارک آبخیز مبتنی بر روش دیمتل در حوزه‌های آبخیز ادارۀ کل منابع طبیعی استان مازندران - ساری (گلوگاه تا نور) می­پردازد. روش ­شناسی: در بخش کیفی مطالعه از مصاحبۀ خبرگان و بررسی اسناد و مقالات استفاده شد. از داده­های حاصل از مطالعات کیفی، در بخش کمی مطالعه نیز استفاده شد. بخش کمی از نوع توصیفی - تحلیلی بوده که در آن از روش دیمتل استفاده شده است. یافته ها: با توجه به مصاحبه و بررسی اسناد و مقالات مرتبط 5 بعد و 26 معیار انتخاب پارک آبخیز شناسایی شد. به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری معیارها اقتصادی و ارتفاع متوسط وزنی؛ بیشترین تأثیرپذیری اقتصادی و اجتماعی؛ بیشترین میزان تعامل اقتصادی و اجتماعی؛ بیشترین میزان علیت ارتفاع متوسط وزنی و شیب متوسط وزنی؛ بیشترین میزان معلول بودن تعداد عملیات سازه­ای آبخیزداری و حجم عملیات سازه­ای آبخیزداری شناسایی شد. نتیجه ­گیری و پیشنهادات: این مطالعه با شناسایی و معرفی بر روی شاخص­هایی که نقش آشکارتری در انتخاب مکان هدف توسط گردشگران داشته باشند، به افزایش احتمال انتخاب آن محل توسط گردشگران و در نتیجه به رشد صنعت طبیعت­گردی ازجمله پارک آبخیز کمک می­کند و با شفاف ساختن این عوامل به مدیران و تصمیم‌گیرندگان برای اتخاذ تصمیمات آگاهانه­تر و روشن­تر در مکان­نمایی بهینه یاری می­رساند. نوآوری و اصالت: با توجه به بازتعریف و نوپا بودن احداث پارک آبخیز این پژوهش برای نخستین­ بار به معرفی عوامل دخیل در مکان­نمایی این نوع از پارک­ها در حوزه‌های آبخیز استان مازندران می­پردازد.