بررسی اثرات توسعهای گردشگری ریل پایه با تأکید بر اثرات زیستمحیطی و اقتصادی بر مناطق روستایی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد شهرسازی، دانشکدۀ مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم وصنعت ایران، تهران، ایران
2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکدۀ مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم وصنعت ایران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه حملونقل ریلی، دانشکدۀ مهندسی راه آهن، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
doi
10.22080/jtpd.2025.28628.3967چکیده
زمینه و هدف: گردشگری ریلی بهعنوان شکلی از گردشگری پایدار، امکان کاهش مصرف انرژی و اثرات زیستمحیطی را فراهم میکند. این پژوهش با هدف توسعۀ گردشگری ریلی در مسیر تبریز-جلفا، ارتقاء کیفیت زندگی، افزایش پتانسیل راهآهن بهعنوان یک محصول گردشگری و کاهش آلودگی محیطی انجام شده است. روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است و از روشهای مطالعات اسنادی، کتابخانهای و میدانی بهره برده است. برای تحلیل دادهها، مدل گان و روش طیف لیکرت به کار گرفته شده است. قلمرو زمانی پژوهش بین سالهای 1400 تا 1403 است. در این پژوهش شاخصهایی همچون میزان دسترسی به زیرساختهای گردشگری، تأثیرات اقتصادی، میزان کاهش آلودگی زیستمحیطی و تأثیر بر توسعۀ پایدار سکونتگاههای روستایی بررسی شدند. یافته ها: نتایج پژوهش نشان میدهد که مسیر ریلی تبریز-جلفا ظرفیت بالایی برای توسعۀ گردشگری دارد. ازجمله جاذبههای این مسیر میتوان به کلیسای سنت استپانوس، رود ارس، بازارچۀ مرزی جلفا و مناطق روستایی اشاره کرد. بااینحال، چالشهایی مانند کمبود واگنهای مخصوص گردشگری، ضعف در بازاریابی و نبود سرمایهگذاری کافی از سوی بخش خصوصی شناسایی شد. مسیر ریلی تبریز-جلفا بهعنوان تنها خط ریلی برقی ایران، زیرساخت مناسبی برای توسعۀ پایدار گردشگری دارد. نتیجه گیری و پیشنهادات: پژوهش پیشنهاد میکند که برای توسعۀ گردشگری ریلی در این مسیر، باید همکاری میان بخش دولتی و خصوصی افزایش یابد، اقدامات بازاریابی گستردهتری انجام شود و زیرساختهای گردشگری مانند امکانات رفاهی در ایستگاهها بهبود یابد. ایجاد مسیرهای دوچرخهسواری، ساماندهی بازارچههای مرزی و تقویت حملونقل عمومی در این مسیر نیز پیشنهاد شده است. نوآوری و اصالت: این پژوهش با استفاده از مدل گان و روش تحلیل طیف لیکرت، به بررسی تخصصی ظرفیتهای گردشگری ریلی مسیر تبریز-جلفا پرداخته و راهکارهای جدیدی برای توسعۀ پایدار این نوع گردشگری ارائه کرده است.
