نقش اخلاق اطلاعات در رفتار اطلاع‌یابی دانشجویان در محیط مجازی با تأکید بر دو مؤلفۀ «سانسور» و «آزادی دسترسی به اطلاعات»

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.30465/ismc.2025.51582.2941
چکیده

این مطالعه با بهره‌گیری از نظریه رفتار اطلاعاتی ویلسون و اخلاق اطلاعاتی فلوریدی، تأثیر متقابل «سانسور و محدودیت‌ها» و «آزادی دسترسی» را بر رفتار جستجوی اطلاعات دانشجویان در محیط‌های مجازی بررسی می‌کند. رویکرد کیفی با استفاده از نظریه زمینه‌ای اتخاذ شد و داده‌های حاصل از ۲۳ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با اعضای هیئت علمی علوم انسانی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که آزادی دسترسی اغلب منجر به اتکا به منابع غیراخلاقی و اطلاعات نادرست می‌شود، در حالی که فقدان آگاهی اخلاقی به سوءرفتار ادبی و استنادهای نادرست کمک می‌کند. یک تحلیل نظری تفسیری، مدلی مفهومی را ارائه می‌دهد که بر ادغام ارزش‌های اخلاقی در هر مرحله از جستجوی اطلاعات تأکید دارد. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که تقویت زیرساخت‌های دسترسی آزاد و پرورش سواد اطلاعاتی اخلاق‌محور می‌تواند کیفیت تحقیق را افزایش داده و استانداردهای آموزشی را در دانشگاه‌ها ارتقا دهد. این تحقیق چارچوبی برای ترویج شیوه‌های اخلاقی اطلاعات در زمینه‌های دانشگاهی ارائه می‌دهد.