فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهگسترش شهرها و افزایش روز‌افزون شهرنشینی به شکل امروزین و در قالب شهرهای پرتراکم با نقش‌‎های صنعتی تولیدی باعث تغییرات بنیادین مهمی‌ در مفاهیم مرتبط با شهرنشینی شده و به طور کلی، تغییرات ساختاری عمده‌ای را در ساختار و ماهیت شهرهای امروزی به وجود آورده است. از سوی دیگر، حرکت شهرها به سمت مدرنیسم موجب شد که بسیاری از بافت‌های ارزشمند و تاریخی در بطن شهر‌ها با بی‌توجهی و تخریب عمده‌ای روبه‌رو شوند، اما پس از گذشت سال‌ها ظاهر شدن بسیاری از چالش‌ها و مشکلات شهری حاصل از مدرنیسم موجب شد بافت‌های تاریخی دوباره مورد توجه قرار گیرد و نوعی تقابل دوگانه و عمیقی میان بافت‌های شهری جدید و بافت‌های تاریخی به وجود آید. همین عامل باعث شد میزان برتری و مطلوبیت بسیاری از معیارهای شهرسازی میان بافت‌های شهری جدید و تاریخی مورد توجه قرار گیرد تا مشخص شود در هر یک از مفاهیم و معیار‌های باارزش شهری کدام از سطوح وضعیت مطلوب‌تری را برای زیست بهتر شهروندان ارائه می‌دهد. یکی از این مفاهیم مهم کیفیت زندگی شهری افراد است.کیفیت زندگی‌ مفهومی، چندبعدی‌ و پویا است که به زمینه و شرایط زندگی ‌مردم یک منطقه تنیده و همۀ عواملی ‌را که بر زندگی ‌یک فرد تأثیر می‌گذارند، در بر می‌گیرد. با رواج رویکرد مدرنیسم در شهر‌ها و اوج گرفتن جریان شهرنشینی، ساختار شهری ‌بسیاری ‌کشور‌ها با تغییر و تحولات بنیادینی‌ مواجه شد. همین امر موجب بی‌توجهی ‌به بافت‌های ‌تاریخی، پیرو آن کاهش سطح کیفیت زندگی ‌در این بافت‌ها و تقابل پنهان بافت‌های‌ تاریخی ‌با سطوح جدید شهری ‌شد. از این‌رو هدف پژوهش حاضر، بررسی‌ تطبیقی ‌وضعیت کیفیت زندگی ‌و عوامل مؤثر بر آن در بافت‌های ‌تاریخی ‌و سطح شهر قزوین است.مواد و روش‌هاروش پژوهش، کاربردی و مبتنی بر روش‌های کمی است. برای گردآوری اطلاعات از تکمیل پرسشنامه استفاده شده است. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل وضعیت کیفیت زندگی و شاخص‌های مؤثر بر آن در بافت‌های تاریخی و سطح شهر قزوین است. شاخص‌های پژوهش با بررسی ادبیات منابع مرتبط استخراج شده‌اند. به بیان دیگر، رویکرد حاکم بر این پژوهش روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه دربارۀ کیفیت زندگی شهری است، که در آن از مقیاس امتیازگذاری پنج‌گانۀ طیف لیکرت استفاده شده است. این پژوهش در سه گام انجام شده است. در گام اول برای بررسی وضعیت کیفیت زندگی در هر یک از محدوده‌های مورد مطالعه، شاخص‌های کیفیت زندگی با استفاده از آزمون T تک‌نمونه‌ای مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. در گام دوم شاخص‌های کیفیت زندگی با بهره‌گیری از روش تحلیل عاملی اکتشافی در نرم‌افزار SPSS به عامل‌های مجزا و ساختارمندی تفکیک شد و در نهایت، برای تبیین و مشخص‌سازی عوامل مؤثر کیفیت زندگی بر هریک از محدوده‌های مورد مطالعه (بافت تاریخی و سطح شهر قزوین) از روش رگرسیون گام‌به‌گام استفاده شد. یافته‌هابررسی وضعیت کیفیت زندگی در بافت تاریخی و سطح شهر قزوین بیانگر آن است که وضعیت دسترسی به خدمات و امکانات پرکاربرد شهری در سطح شهر قزوین نسبت به بافت‌های تاریخی از وضعیت مطلوب‌تری برخوردار است. این امر نشان از توجه مدیریت شهری در امور شهرسازی و تأکید بر برنامه‌ریزی شهری مدون و جدید سطح شهر نسبت به بافت‌های تاریخی دارد که موجب تأمین و پراکنش بهتر خدمات و امکانات شهری در سطح شهر و رضایتمندی و وضعیت مطلوب‌‌تر نسبت به بافت‌های تاریخی می‌شود. در مقابل در حوزۀ امنیت و برخی از مفاهیم فرهنگی و اجتماعی بافت‌های تاریخی وضعیت مطلوب‌تری را ارائه می‌دهند. نهایت وضعیت کلی کیفیت زندگی در محدوده‌ها نشان می‌دهد رضایتمندی از کیفیت زندگی کلی در هر دو گونۀ شهری علی‌رغم تفاوت‌ها در برخی مؤلفه‌ها تقریباً یکسان است و در هر دو گونه رضایتمندی مطلوبی از سطح کیفیت زندگی مشاهده نمی‌شود. تبیین شاخص‌های مؤثر بر کیفیت زندگی هر یک گونه‌ها نشان می‌دهد در بافت‌های تاریخی، عوامل: دسترسی به خدمات شهری، وضعیت فراغت و تفریح، وضعیت اقتصادی شهروندان به‌ترتیب دارای بیشترین اهمیت و تأثیرگذاری در تبیین کیفیت زندگی است. در مقابل در سطح شهر، عوامل دسترسی به خدمات شهری، دسترسی به خدمات آموزشی و تفریحی، پتانسیل‌های اقتصادی و اجتماعی شهروندان، وضعیت حمل‌و‌نقل شهری، مسکن و اقتصاد شهری به‌ترتیب دارای بیشترین تأثیر بر وضعیت کیفیت زندگی است. بررسی این مفهوم نشان می‌دهد عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی سطح شهر از نگاه کلی و از منظر ماهیت دارای اشتراک‌های بنیادینی با عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی بافت‌های تاریخی است و علی‌رغم این باور که بافت‌های تاریخی به جهت تفاوت در ماهیت و نوع بافت از منظر برخی مفاهیم مانند کیفیت زندگی دارای تفاوت‌های بنیادینی با سایر سطوح شهری است، نتایج بیانگر آن است که شاخص‌های مؤثر بر کیفیت زندگی در سطح شهر و بافت‌های تاریخی با یکدیگر از منظر ماهیت با یکدیگر تقریباً یکسان بوده و فقط در برخی از حوزه‌های جزئی و اندک دارای تفاوت‌های بنیادینی است.نتیجه‌گیرینتایج حاصل از تحلیل داده‌ها در محدوده‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد وضعیت دسترسی به خدمات و امکانات شهری در سطح شهر قزوین نسبت به بافت‌های تاریخی از وضعیت مطلوب‌تری برخوردار است. در مقابل در حوزۀ امنیت و مفاهیم فرهنگی و اجتماعی بافت‌های تاریخی دارای سطوح بالاتر و وضعیت مطلوب‌تری هستند. رضایتمندی از کیفیت زندگی کلی در هر دو گونۀ شهری علی‌رغم تفاوت‌ها در برخی مؤلفه‌ها، در یک سطح است و در هر دو گونه رضایتمندی مطلوبی از سطح کیفیت زندگی مشاهده نمی‌شود. از منظر شاخص‌های مؤثر بر کیفیت زندگی در بافت‌های تاریخی عوامل، دسترسی به خدمات شهری، وضعیت فراغت و تفریح، وضعیت اقتصادی شهروندان به‌ترتیب بیشترین اهمیت و تأثیرگذاری در تبیین کیفیت زندگی را دارند و در سطح شهر قزوین عوامل دسترسی به خدمات شهری، دسترسی به خدمات آموزشی و تفریحی، پتانسیل‌های اقتصادی و اجتماعی شهروندان دارای بیشترین تأثیر و اهمیت است. بررسی این مفهوم نشان می‌دهد به خلاف تصور، عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی در بافت‌های تاریخی و سایر سطوح شهری اشتراکات بسیاری دارند و در هر دو گونه تقریباً یکسان بوده و دارای تفاوت‌های بسیاری اندکی هستند. از این‌رو در کلام آخر می‌توان بیان کرد که عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی در بافت‌های تاریخی و سایر سطوح شهری با یکدیگر متفاوت نبوده و بر حوزه‌های مشترکی دلالت دارند که در برنامه‌ها طرح‌های ارتقای کیفیت زندگی هر دو گونه با تأکید بر حوزه‌هایی مانند امکانات و خدمات شهری، فراغت و تفریح و برخی مفاهیم اقتصادی می‌توان موجبات ارتقای کیفیت زندگی را در هر دو گونه فراهم ساخت.