تحلیل عناصر مفهومی گفتمان «صنعت مهاجرت» در اینستاگرام

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه شناسی فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 استاد گروه مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

doi
10.30465/ismc.2024.45244.2730
چکیده

این پژوهش بر مبنای مسئلۀ افزایش میل به مهاجرت در ایران حول مفهوم «رسانه‌ای شدن مهاجرت» به مطالعه مهاجرت در فضای مجازی پرداخته و سوال اصلی مبتنی بر این پرسش بوده که گفتمان صنعت مهاجرت چگونه در اینستاگرام مفهوم‌سازی، معناپردازی و برساخت می‌شود؟ روش تحقیق، کیفی اینترنتی و تکنیک مورد استفاده، تحلیل گفتمان بوده است. چهارچوب مفهومی شامل نظریۀ صنعت مهاجرت هانسن- سورنسن و نظریۀ انتقادی بوده و یافته‌ها نشان می‌دهد عاملان گفتمان صنعت مهاجرت در فضای مجازی -که شامل بلاگرها و موسسات مهاجرتی هستند-، با استفاده از مکانیزم‌هایی مانند «بازنمایی مهاجرت به مثابه موفقیت»، «برساخت دوگانۀ خارج و وطن» و در نهایت‌ «تأکید بر راهکارهای ادغام در فرهنگ مقاصد مهاجرتی»، موجبات مهاجرت ذهنیِ بازماندگان از مهاجرت فیزیکی در یک سپهر خیالی را فراهم نموده، گفتمان صنعت مهاجرت را مفصل‌بندی کرده و به تولید سوژۀ آرزومند مهاجرت می‌پردازند. هژمونیک شدن گفتمان صنعت مهاجرت و تشدید سودای مهاجرت در بلندمدت، هر گونه امید و تلاش برای توسعه را در جامعه، ممتنع کرده و موجی از احساس انسداد و ناکامی فردی و جمعی رقم خواهد زد.