فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف:بیماری آلزایمر یکی از شایع‌ترین و پیچیده‌ترین انواع زوال عقل است که با کاهش تدریجی حافظه، توانایی‌های شناختی و مهارت‌های اجتماعی بروز می‌کند. با توجه به روند رو به افزایش سالمندی جمعیت جهانی، این بیماری به یکی از چالش‌های اساسی نظام‌های سلامت عمومی تبدیل شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (2021)، شمار مبتلایان به آلزایمر و سایر اشکال زوال عقل حدود 55 میلیون نفر برآورد شده و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال 2030 به 78 میلیون نفر و تا سال 2050 به 139 میلیون نفر افزایش یابد. یافته‌های پژوهشی اخیر نشان می‌دهند که میکروبیوم روده می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت بیماری آلزایمر ایفا کند. در این راستا، پروبیوتیک‌ها به‌عنوان رویکردی درمانی نویدبخش مطرح شده‌اند که از طریق تعدیل میکروبیوم روده قادر به بهبود سلامت مغز و کاهش پیامدهای این بیماری هستند. مطالعه حاضر با هدف بررسی اثربخشی پروبیوتیک‌ها و مکانیسم‌های احتمالی آن‌ ها در کاهش عوارض آلزایمر انجام گرفته است.روش بررسی:جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Google Scholar و ScienceDirect در بازه زمانی 2003 تا 2025 انجام شد. معیار ورود شامل مقالات بالینی، حیوانی و مروری مرتبط با آلزایمر و میکروبیوم روده بود. مقالاتی که فاقد داده‌های تجربی یا ارتباط مستقیم با موضوع بودند حذف شدند. انتخاب بازه زمانی به‌منظور پوشش مطالعات دو دهه اخیر و روندهای نوین در حوزه میکروبیوم صورت گرفت.یافته‌ها:مطالعات بالینی و حیوانی نشان داده‌اند که مصرف منظم پروبیوتیک‌ها می‌تواند عملکرد شناختی بیماران آلزایمر را بهبود بخشد (به‌طور متوسط 10–15٪ در آزمون‌های حافظه و توجه)، علائم افسردگی را کاهش دهد و کیفیت زندگی آنان را ارتقا دهد. این اثرات عمدتاً از طریق محور روده–مغز (ارتباط دوسویه میان دستگاه گوارش و مغز) تحقق می‌یابند؛ شامل کاهش پاسخ‌های التهابی سیستم ایمنی، افزایش تولید نوروترنسمیترهایی همچون سروتونین و دوپامین، و بهبود نفوذپذیری دیواره روده. همچنین تغییر در ترکیب میکروبیوم روده و افزایش فراوانی باکتری‌های مفید نظیر Lactobacillus و Bifidobacterium نقش مهمی در این فرآیند دارد.نتیجه‌گیری:پروبیوتیک‌ها نه‌تنها در کاهش علائم افسردگی و اضطراب بیماران نقش مؤثری دارند، بلکه می‌توانند کیفیت زندگی آنان را ارتقا دهند. با این حال، محدودیت‌هایی همچون کمبود داده‌های بالینی گسترده، ناهمگونی در طراحی مطالعات و فقدان متاآنالیزهای جامع وجود دارد. بنابراین، نتایج فعلی باید با احتیاط تفسیر شوند و نیاز به کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر و طولانی‌مدت وجود دارد. بررسی تعاملات میان میکروبیوم روده و مغز می‌تواند به طراحی راهبردهای درمانی مکمل برای اختلالات نورودژنراتیو، از جمله آلزایمر، کمک کند و بخشی از یک رویکرد چندوجهی درمانی باشد.