دومینوی رسانه‌ای چگونه شکل می‌گیرد؟ یک مطالعه کیفی در ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، گروه علوم ارتباطات، دانشکده علوم انسانی، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد، ایران

2 استادیار گروه علوم ارتباطات، واحد میبد، دانشگاه ازاد اسلامی، میبد، ایران.

3 استاد جامعه شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران (نویسنده مسئول)،

4 دانشیار جامعه شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

doi
10.30465/ismc.2023.43979.2674
چکیده

هدف پژوهش، واکاوی بستر‌ها و فرایندهای شکل‌گیری پدیده انتشار دومینویی یا همه‌گیری پیام در رسانه‌های اجتماعی با تاکید بر نقش کاربران بود. روش این پژوهش کیفی و رویکرد آن، نظریه زمینه‌ای است. جامعه‌ هدف، کارشناسان فعال در حوزه رسانه و مراکز علمی و دانشگاهی بودند که با استفاد از نمونه‌گیری نظری و هدفمند 17 نفر از آنان برای مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته انتخاب شدند. داده‌های به دست آمده پس از تبدیل به متن با استفاده ازکد‌گذاری باز، محوری و گزینشی مورد تحلیل قرار گرفتند که نتایج حاصل از آن در قالب 28 مقوله اصلی و 1 مقوله هسته به همراه خط داستان، مدل پاردایمی و طرح‌واره خرد نظری ارائه شد. نتایج به دست آمده نشان دهنده آن بود که «شبکه‌ی‌ کنش دومینویی» به عنوان پدیده مرکزی به دنبال مجموعه‌ی شرایط عِلی از جمله کنش‌های فرهنگی و سیاسی، کنش آموزش‌محور، کنش هنجارشکنانه، شبکه‌ی کنش مشارکتی، مشارکت عاطفی مردم و سرگرمی در رسانه به همراه مجموعه‌ای از شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر برساخته می‌شود. این شبکه کنشی برساخته شده، حامل استراتژی‌هایی چون شفافیت شبکه‌ای، کنش تنهایی گریزانه، بازاندیشی رسانه‌ای بوده و به دنبال خود پیامد‌هایی نظیر واقعیت‌نمایی شبکه‌ها، ارتقاء سواد رسانه‌ای، زوال رژیم‌های حقیقت و زیست شبکه‌ای کاربران را به دنبال داشته است.