فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهراهکارهای طراحی شهری در کاهش جرائم، مکرر مورد آزمون قرار گرفته است، اما کمتر تلاشی برای آزمون و انطباق این نظریات با شرایط ویژۀ شهرهای ایران صورت گرفته است. در میان بافت‌های مختلف شهری، بافت‌های فرسوده از نظر فعالیتی و کالبدی بستر مناسب‌تری برای رشد و شکل‌گیری مکان‌های جرم‌خیز هستند. از فنون کارآمد تحلیل بافت‌های شهری می‌توان به تئوری چیدمان فضا که به دنبال کشف ارتباط میان محیط انسان‌ساخت و زندگی اجتماعی ساکنان است، اشاره کرد. از این‌رو، با استفاده از این تکنیک می‌توان پاره‌ای از الگوهای رفتاری موجود در فضاهای شهری را شناخت و طرح‌های شهری را سازگار با این الگوها ارائه داد. پژوهش‌های مربوط به امنیت با استفاده از تکنیک چیدمان فضا بر این فرض بنا شده‌اند که با افزایش «نظارت طبیعی» در فضاهای عمومی می‌توان احتمال وقوع جرم را کاهش داد. در میان کلان‌شهرهای ایران، کرج به واسطۀ رشد سریع کالبدی، دارای ضعف‌های جدی در ساختار شهری است. این ضعف‌های کالبدی و فضایی در بافت‌های فرسودۀ این شهر بیشتر به چشم می‌خورد. از این‌رو، بافت فرسودۀ محلۀ قلمستان به عنوان یکی از محلات قدیمی این شهر برای مطالعه و تحلیل انتخاب شده است. در این پژوهش تلاش شده است تا با سنجش پیکره‌بندی فضایی محلۀ قلمستان کرج و شناخت ویژگی‌های فضایی و کالبدی، طرح‌هایی برای ارتقای امنیت ارائه شود و میزان اثربخشی این طرح‌ها در بهبود امنیت محله نیز با استفاده از تکنیک چیدمان فضا پیش‌بینی شود.مواد و روش‌هاپژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی‌ـ تحلیلی است. روش گردآوری داده‌ها میدانی است. سنجش امنیت معابر بر اساس چک‌لیست، تکمیل پرسشنامه و عکس‌برداری صورت گرفته است. محدودۀ مطالعۀ بافت فرسودۀ محلۀ قلمستان در مرکز شهر است. محلۀ قلمستان از مناطق قدیمی شهر کرج است. تحلیل بافت فرسودۀ قلمستان به ‌وسیلۀ نرم‌افزار UCL.Depthmap انجام شده است. نمونۀ آماری در دو مرحله از پژوهش انتخاب شده است. در هر دو مرحله از فرمول کوکران با ضریب خطای 0/05 برای تعیین حجم نمونه استفاده شده است. پرسشنامه ‌میان 348 نفر از اهالی قلمستان توزیع شد. تعداد کل معابر محله 102 و با همان ضریب خطا، حجم نمونه 43 محاسبه شده است. داده‌های چک‌لیست‌ها و پرسشنامه با استفاده از روش مُد وارد فاز تحلیل شدند. پس از حذف داده‌های ناسازگار به‌ منظور تحلیل رابطۀ متغیرها از آزمون همبستگی در محیط نرم‌افزار Spss نسخۀ 23 استفاده شد. پس از ارائۀ پیشنهادهای طراحی بر اساس تحلیل‌های صورت‌گرفته و در آخر دوباره طرح‌های ارائه‌شده با روش چیدمان فضا و دوازده مؤلفۀ اصلی چک‌لیست سنجش شده است. یافته‌هاداده‌های مستخرج از پرسشنامه نشان داد وضعیت احساس امنیت شهروندان محلۀ قلمستان معادل 57/25 درصد به دست می‌آید. ضریب همبستگی پیرسون میان میزان امنیت و میزان هم‌پیوندی 0/784 استخراج شده است، بنابراین بین درصد امنیت و میزان هم‌پیوندی رابطۀ معناداری برقرار است؛ به این معنا که با افزایش میزان هم‌پیوندی معابر محلۀ قلمستان، میزان امنیت معابر نیز افزایش می‌یابد. همچنین بین درصد امنیت و میزان عمق رابطۀ معناداری برقرار است. این رابطه با توجه به میزان منفی ضریب همبستگی پیرسون به آن معناست که با افزایش میزان عمق معابر محلۀ قلمستان، میزان امنیت معابر کاهش می‌یابد.نتیجه‌گیریتغییرات مؤلفه‌های چیدمان فضایی در طرح‌های پیشنهادی، نشان‌دهندۀ تغییرات مثبت امنیت در معابر قلمستان است. اصلاحات پیشنهادی با هدف بهبود در معابر با ضعف شدید انجام گرفته و در خصوص عدم تغییر سلسله‌مراتب اهمیت معابر علاوه بر حفظ انسجام نسبی بافت توانسته مؤلفه‌های مؤثر در امنیت را بهبود بخشد. در این طرح‌ها میزان امنیت به صورت میانگین 22/37 افزایش پیدا کرده است. افزایش میزان امنیت پس از انجام اصلاحات کالبدی در محدوده‌های مشخص شده تأیید می‌شود و می‌توان با اصلاح کالبدی در فضاهای شهری در بافت فرسوده بروز ناامنی و جرم را کاهش داد.